Anlamı
içinden çıkılması güç durumda kalmak.
Detaylı Açıklama
Açmaza düşmek, içinden çıkılması güç bir durumda kalmak, çözüm yollarının tıkandığı bir noktaya gelmek ve ne yapılırsa yapılsın kolayca ilerlenemeyen bir hâle sürüklenmek anlamında kullanılır. Bu deyimde “açmaz”, çıkışı görünmeyen bir mantık, ilişki ya da durum düğümünü anlatır. Kişi bazen kendi hataları yüzünden, bazen dış koşulların baskısıyla, bazen de çelişkili seçenekler nedeniyle açmaza düşer. Buradaki güçlük sadece zorlanmak değil, çözümün de görünmez hâle gelmesidir. Bu yüzden söz, basit engelden daha ağırdır. İş hayatında, aile ilişkilerinde, siyasette, psikolojik sıkışmalarda ve ekonomik sorunlarda sıkça kullanılabilir. İnsan açmaza düştüğünde adım atar ama ileri gidemez; seçenekler vardır ama hiçbiri rahatlatmaz. Deyimin gücü tam bu çıkışsızlık hissinden gelir. Halk dilinde yolun tıkandığı, düşüncenin daraldığı ve kararın zorlaştığı durumları kısa ama yoğun bir kalıpla anlatır. Açmaza düşmek, yalnızca sıkıntıya girmek değil, sıkıntının düğüm hâline gelmesidir. Bu yüzden çözümsüzlük duygusunu en çarpıcı biçimde taşıyan günlük ifadelerden biridir.
Örnek Cümleler
- Yalanları birbirini tutmayınca gelen sorular karşısında iyice açmaza düştü, susup kaldı.
- İki sözü arasında kalıp ne diyeceğini bilemedi, tam anlamıyla açmaza düştü.
- Hem borcu hem verdiği sözü vardı; ikisini karşılayamayınca açmaza düştü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çıkışı bulunmayan durumu adlandırır; açmak fiilinden olumsuz sıfat-fiil ekiyle türemiştir. Satranç dilinde bir taşın oynatılamadığı durumu da karşılar. Sözcük tek başına ad olarak kullanılır ve deyimin bütün ağırlığını taşır.
İstemeden gelir; düşmek fiili bunu bildirir. Girmek ya da varmak denseydi kişinin kendi adımı öne çıkardı. Kusur kendisinde de olabilir, koşullarda da; kalıp bu ayrımı yapmaz, yalnızca varılan yeri adlandırır.
Burada özne durumu yaşayandır, orada durumu kurandır. Aynı ad iki ayrı fiille iki ayrı rol dağıtır. Düşen taraf edilgen kalır; getiren taraf ise eylemin sahibidir ve sonucu isteyerek hazırlamıştır.