Anlamı
'herhangi bir durumun gerçekleşmemesi durumunda, kendisinin insan sayılamayacağı' anlamında kullanılan bir söz.
Detaylı Açıklama
Adam değilim sözü, konuşan kişinin kendi iddiasını güçlendirmek, söylediği şeyin gerçekleşmemesi halinde kendisini ağır biçimde yargılamaya razı olduğunu göstermek için kullandığı iddialı bir ifadedir. Bu kalıp günlük dilde yemin kadar kesin ama çoğu zaman daha halk ağzına yakın, daha duygulu bir güvence biçimi gibi işlev görür. Kişi burada gerçekten kendisini değersiz saydığını söylemez; asıl amaç, sözünün ne kadar ciddi olduğunu karşı tarafa hissettirmektir. Özellikle tartışmalarda, meydan okuma anlarında, bir iddiayı savunurken ya da bir sonucun kesinliğine çok inanıldığında kullanılır. İçinde hem kararlılık hem de yüksek duygusal ton vardır. Bu yüzden sakin ve resmi ortamlardan çok, sıcak konuşma dilinde yer bulur. Bazen abartılı, bazen samimi, bazen de öfke yüklü duyulabilir. Sözün etkisi, kişinin kendi itibarını ortaya koyarak inandırıcılık kurmaya çalışmasından gelir. Halk dilinde kesinlik, meydan okuma ve iddia duygusunu güçlü biçimde taşıyan kalıplardan biridir.
Örnek Cümleler
- Bu işi yarına kadar bitirmezsem adam değilim, sen hiç merak etme.
- Bu parayı bir ay içinde geri ödemezsem adam değilim, diye yemin etti.
- Seni bu haksızlığın altında bırakırsam adam değilim dedi, sözünü de tuttu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Yalnız konuşanın kendisi söyler; kalıp birinci tekil kişiye bağlıdır. Karşıdakine yöneltilen adam değilsin bambaşka bir sözdür, hakaret sayılır. Buradaki ağır yargı ise söyleyenin kendi üstüne aldığı bir bedeldir.
Bedelin neye bağlandığını o söyler. Önce bir koşul konur, sonra gerçekleşmezse doğacak sonuç bildirilir. Koşul olmadan söz havada kalır; kalıp tek başına değil, hep bir sözün ardından kurulur.
Gerçekten yargılamaz; ortaya koyduğu şey kendi itibarıdır. Söz tutulmazsa herkesin önünde küçülmeyi baştan göze almış olur. Ortada bir yemin yoktur, ama bağlayıcılığı yemine yakın durur; geri adım atmak da artık kolay değildir.