Anlamı
layık olmadığı, hak etmediği hâlde kişinin beklentisi daha fazla olduğu durumlarda kullanılan bir söz.
Detaylı Açıklama
Bu söz, bir kişinin hak etmediği ya da layık olmadığı hâlde kendisine verilen şeyin aslında ona fazlasıyla yeterli olduğunu anlatmak için kullanılır. Çoğu zaman beklentisi aşırı bulunan, nankörlük eden veya elindekinin kıymetini bilmeyen kimselere yönelik bir serzeniş taşır. Yani sözün merkezinde "sana verilen bile fazla" düşüncesi vardır. Bu nedenle hafif küçümseme, sert eleştiri ve ölçü dersi içerir. Gündelik hayatta ikram, maaş, ilgi, fırsat, tolerans ya da muamele gibi konularda duyulabilir. Söz, karşı tarafın layık olmadığı hâlde daha fazlasını istemesini yadırgar. İnsanların değer bilmesini ve haddini tanımasını öğütleyen bir yan taşır. Bu yüzden çoğu zaman öfkeli veya kırgın bir tonla söylenir. Haksız beklentiye karşı sınır çizen kısa ama keskin bir ifadedir.
Örnek Cümleler
- Kendisine yapılan onca iyiliğe bile şükretmiyor; doğrusu adam olana çok bile.
- Yaptıklarına bakınca gördüğü ilgi bile fazlaydı, yine de azını beğenmedi; adam olana çok bile.
- Hak etmediği hâlde verilen fırsata burun kıvırdı, adam olana çok bile.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Verilen şey geri çevrilmiş, azımsanmış ya da üstüne bir istek eklenmişse söylenir. Söz çoğu kez veren tarafın ağzından çıkar. Ortada bir karşılaştırma vardır: verilen ile hak edilen; sözün keskinliği de bu ikisinin arasındaki açıklıktan gelir.
Çünkü söz, karşı tarafın beklentisini haksız bulur ve ona verilenin bile layık olduğundan fazla olduğunu ima eder. Sertlik övgünün değil, ölçü koymanın sertliğidir; söz tartışmayı kapatmak için kurulur.
Kırgınlık ve sitem baskındır; söyleyen kişi hem verilenin karşılıksız kaldığını hem de karşı tarafın ölçüyü kaçırdığını hissettirir. İçinde haddini bilmeye dair örtük bir uyarı da bulunur.