Anlamı
insanın haklı veya haksız yere adı bir defalık kötüye çıktı mı ondan sonra yaptıkları hep o gözle değerlendirilir.
Detaylı Açıklama
Adamın adı çıkacağına canı çıksın atasözü, insanın kötü bir ün edinmesinin bazen ölümden beter görüldüğünü anlatır. Çünkü toplum içinde bir kez adı kötüye çıkan kişinin daha sonra yaptığı her davranış o leke üzerinden değerlendirilir. İnsan haklı da olsa, değişmiş de olsa, hakkında oluşan kanaat uzun süre peşini bırakmaz. Atasözü bu yüzden itibarın ne kadar hassas ve zor onarılan bir şey olduğunu vurgular. Buradaki ifade serttir; ama asıl amacı, şöhretin özellikle kötü yönde kalıcılığına dikkat çekmektir. Günlük hayatta iftira, dedikodu, ahlaki yargılar veya güven kaybı yaşayan kişiler için kullanılır. Toplumun damgalayıcı hafızasını ve kötü ünün yapışkanlığını çok açık biçimde ortaya koyar. Aynı zamanda insanlara dikkatli yaşama, adını koruma ve başkası hakkında kolay hüküm vermeme çağrısı da taşır. İtibarın kırılgan yapısını en sert biçimde anlatan atasözlerinden biridir.
Örnek Cümleler
- Hakkında çıkan asılsız söylenti yıllarca peşini bırakmadı; adamın adı çıkacağına canı çıksın.
- Söylentiden sonra selam veren kalmadı, aklanma kararı da kimsenin dikkatini çekmedi; adamın adı çıkacağına canı çıksın.
- İş yerinde bir kez suçlanan kişi aklansa bile eski güveni geri kazanamadı; adamın adı çıkacağına canı çıksın.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Sertlik istekten değil, kıyastan gelir. Atasözü canı ile adı yan yana koyup adı önde tutar; böyle bir sıralama ancak en uç sözle duyurulabilir. Ölüm burada gerçekten dilenmez, ölçü olarak çağrılır.
Hayır; kimi zaman iftira, yanlış anlaşılma veya dedikodu sonucu oluşan kötü ün için de söylenir. Sözün vurgusu suçun gerçekliğinde değil, oluşan kanaatin kalıcılığındadır; haksız yere adı çıkanlar için de kullanılır.
Sosyal çevrede, iş hayatında ya da dijital ortamda bir kişinin adının olumsuz anılması ve bunun uzun süre etkili olması durumlarına çok uygundur. Bugün internet kayıtları bu kalıcılığı daha da artırmıştır.