Anlamı
insanın haklı veya haksız yere adı bir defalık kötüye çıktı mı ondan sonra yaptıkları hep o gözle değerlendirilir.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, insanın adının haksız ya da haklı biçimde kötüye çıkmasının, çoğu zaman ölüm kadar ağır hatta ondan bile daha yıpratıcı görüldüğünü anlatır. Çünkü bir kere kötü ün yayıldığında kişi ne yaparsa yapsın uzun süre o gözle değerlendirilir. Toplum hafızası, özellikle kötü şöhret konusunda çok inatçıdır. Bu yüzden söz, namus, itibar ve şeref kavramlarının çok güçlü olduğu ortamlarda daha sert bir anlam taşır. İnsan bazen bedensel bir zarardan çok, adının lekelenmesinden korkar. Atasözü de tam bu sosyal acıyı anlatır. Burada ölüm gerçek anlamıyla istenmez; fakat kötü ünün taşıdığı ağırlığı göstermek için en uç karşılaştırma yapılır. Kişinin hayatı sürse de itibarı çöktüğünde toplum içinde rahat yaşaması zorlaşabilir. Bu söz, şöhretin ve toplumsal yargının ne kadar ağır bir baskı kurabildiğini açıkça gösterir. İtibarın kaybı, yalnız bugünü değil gelecekteki bütün ilişkileri de etkileyebilir.
Örnek Cümleler
- Öğretmenimiz tahtaya dönerek "adamın adı çıkmadansa canı çıkması " dedi.
- Babam her fırsatta "adamın adı çıkmadansa canı çıkması " diye öğüt verirdi.
- Toplum bir kere damga vurdu mu insan zor toparlanır, adamın adı çıkmadansa canı çıkması boşuna söylenmemiş.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
İnsanın toplum içinde itibarını, adını ve şerefini kaybetme korkusunu çok sert bir biçimde anlatır. Çünkü bir kere kötü ün yayıldığında kişi ne yaparsa yapsın uzun süre o gözle değerlendirilir.
Kötü ünün insanın hayatını uzun süre gölgeleyebileceğini ve çok ağır bir sosyal yük oluşturduğunu göstermek için yapılır.
İftira, kötü şöhret, dedikodu veya bir kişinin adının toplum içinde ağır biçimde lekelenmesi konuşulurken söylenir.