Anlamı
'birinin bir kere adı çıktıktan sonra onun hakkındaki yaygın inanç artık kolay kolay düzelemez' anlamında kullanılan bir söz:
'Artık o yana bir daha gelme, adın çıktı dokuza, inmez sekize, demedim miydi?' -B. Günel.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, bir kişinin adı bir kere kötüye çıktı mı, hakkındaki olumsuz kanaatin kolay kolay düzelmeyeceğini anlatır. Buradaki dokuz ve sekiz sayıları, kötü ünün bir kez oluştuğunda kolayca aşağı inmeyeceğini, yanı hafiflemeyeceğini vurgulayan mecazlı bir kalıptır. İnsan yanlış anlaşılmış da olabilir, gerçekten hata da yapmış olabilir; fakat toplumsal yargı bazen gerçeğin önüne geçer. Bir kere bir işim belli bir kötü etiketle anılmaya başlayınca, kişi sonradan çok çabalasa da insanlar o eski gözlükle bakmayı sürdürür. Deyim bu sert sosyal gerçeği anlatır. Özellikle dedikodu, nam, şöhret ve toplum hafızasının inatçılığı bu sözün merkezindedir. İnsanların düzeltmekte en çok zorlandığı şeylerden biri de kötü ündür. Bu yüzden deyim sadece bir tespit değil, aynı zamanda dikkatli yaşama uyarısı da taşır. Ün kazanmak yavaş, kötü ad çıkarmak hızlı; temizlemek işe çoğu zaman çok zordur. Söz bu dengesizliği çarpıcı biçimde özetler.
Örnek Cümleler
- Ne yaparsa yapsın insanlar hâlâ aynı şeyi söylüyor; adı çıkmış dokuza, inmez sekize.
- Bir kere kötü şöhret yayılmışsa işi zor, çünkü adı çıkmış dokuza, inmez sekize derler.
- Toplumun etiketini silmek kolay olmuyor; adı çıkmış dokuza, inmez sekize bunu anlatıyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Toplumun bir kişiye yapıştırdığı kötü ünün ve olumsuz kanaatin kolay kolay silinmediği gerçeğini anlatır. Deyim bu sert sosyal gerçeği anlatır.
Evet, kişi gerçekten suçlu olsun ya da olmasın, adı bir kere çıkınca insanlar çoğu zaman onu aynı gözle değerlendirmeye devam edebilir.
Çünkü dedikodu ve toplumsal etiketleme hayatın her alanında güçlü etki bırakır; insanlar ünü kolay kolay unutmaz.