Anlamı
'birinin bir kere adı çıktıktan sonra onun hakkındaki yaygın inanç artık kolay kolay düzelemez' anlamında kullanılan bir söz:
'Artık o yana bir daha gelme, adın çıktı dokuza, inmez sekize, demedim miydi?' -B. Günel.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, bir kişinin adı bir kere kötüye çıktı mı, hakkındaki olumsuz kanaatin kolay kolay düzelmeyeceğini anlatır. Buradaki dokuz ve sekiz sayıları, kötü ünün bir kez oluştuğunda kolayca aşağı inmeyeceğini, yani hafiflemeyeceğini vurgulayan mecazlı bir kalıptır. İnsan yanlış anlaşılmış da olabilir, gerçekten hata da yapmış olabilir; fakat toplumsal yargı bazen gerçeğin önüne geçer. Bir kere kişi belli bir kötü etiketle anılmaya başlayınca, sonradan çok çabalasa da insanlar o eski gözlükle bakmayı sürdürür. Deyim bu sert sosyal gerçeği anlatır. Özellikle dedikodu, nam, şöhret ve toplum hafızasının inatçılığı bu sözün merkezindedir. İnsanların düzeltmekte en çok zorlandığı şeylerden biri de kötü ündür. Bu yüzden deyim sadece bir tespit değil, aynı zamanda dikkatli yaşama uyarısı da taşır. Ün kazanmak yavaş, kötü ad çıkarmak hızlı; temizlemek ise çoğu zaman çok zordur. Söz bu dengesizliği çarpıcı biçimde özetler.
Örnek Cümleler
- Yıllar önceki o olay yüzünden hâlâ işe alınmıyor; adı çıkmış dokuza, inmez sekize.
- Mahkeme beraat verdi, mahallede yine de kapısını çalan olmadı; adı çıkmış dokuza, inmez sekize.
- Borcunu ödediği hâlde esnaf ona hâlâ veresiye vermiyor; adı çıkmış dokuza, inmez sekize.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Toplumun bir kişiye yapıştırdığı kötü etiketin, aradan zaman geçse ve kişi değişse bile kolay kolay silinmediğini anlatır. Dokuz ve sekiz sayıları bu inatçılığı somutlaştıran mecazlı bir kalıptır.
Evet, kişi gerçekten suçlu olsun ya da olmasın, adı bir kere çıkınca insanlar çoğu zaman onu aynı gözle değerlendirmeye devam eder. Sözün acı yanı da budur.
Çünkü dedikodu ve toplumsal etiketleme hayatın her alanında güçlü etki bırakır; insanlar bir kez duydukları ünü kolay kolay unutmaz. Bu yüzden söz hem tespit hem uyarıdır.