Anlamı
1) kişiler arasında ayrıcalık gözeterek; 2) herkesin yeteneğine uygun olarak.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, bağlama göre iki farklı anlam taşır. Birincisi, kişiler arasında ayrıcalık gözeterek davranmak; ikincisi ise herkese yeteneğine, durumuna veya kapasitesine uygun biçimde yaklaşmak. İlk anlamda eleştirel bir ton baskındır çünkü haksızlık, kayırma ve eşitsizlik çağrıştırır. İkinci anlamdaysa ölçüye göre davranma, uygun görev verme ve doğru değerlendirme vurgusu vardır. Günlük dilde hangi anlamın öne çıkacağı bağlamdan anlaşılır. Bir kurumun işleri tanıdıklara göre yürütmesi olumsuz anlamla; bir yöneticinin işi kişilerin becerisine göre dağıtması ise olumlu anlamla anlatılabilir. Deyimin gücü, aynı söz içinde hem adaletsizlik riskini hem de uygunluk ilkesini taşımasından gelir. Bu nedenle dikkatli kullanılır. Söylendiğinde hemen şu soru doğar: Burada bir kayırma mı var, yoksa doğru kişiye doğru iş mi veriliyor? İşte deyimin canlılığı da bu ikili anlam geriliminden beslenir.
Örnek Cümleler
- Esnaf fiyatı adamına göre söylüyordu; tanıdık gelince başka, yabancı gelince bambaşka rakam çıkıyordu.
- Aynı dilekçeye kimine hemen cevap verildi, kimine hiç; iş yine adamına göre.
- Görevleri adamına göre dağıttı; kimin neyi başaracağını yıllardır iyi biliyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Hem kişiler arasında ayrım gözeterek davranmayı hem de herkese yeteneğine uygun biçimde yaklaşmayı anlatabilir. Sözlük her iki karşılığı da verir; hangisinin geçerli olduğunu cümlenin tonu belirler.
Kayırma, torpil ve eşit olmayan muamele vurgulanır; aynı hakkın kimine tanınıp kimine tanınmadığı ima edilir. Bu kullanımda söz açık bir şikâyet taşır ve çoğu kez ayrımı gören üçüncü kişinin ağzından çıkar.
Kişinin kapasitesini gözeterek doğru işi doğru kişiye vermek, yani yerinde ve ölçülü bir değerlendirme öne çıkar. Bir yöneticinin görevleri beceriye göre dağıtması bu anlamla anlatılır.