Anlamı
kişi hakkında kötü bir niyetle asılsız söylentiler yaymak:
'Kadın durmadan vır vır eder, yakınır diye adımızı çıkarmışlar.' -A. Erhat.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, bir kişi hakkında kötü niyetle asılsız söylentiler yaymak, onun itibarını zedeleyecek konuşmalar yapmak ve çevrede olumsuz bir kanaat oluşturmaya çalışmak anlamında kullanılır. 'Adı çıkmak' deyimi sonuç durumunu anlatırken, 'adını çıkarmak' bunu yapan faile işaret eder. Bu ayrım önemlidir çünkü burada etkin bir zarar verme niyeti bulunur. Gündelik dilde dedikodu, iftira, karalama ve sosyal çevrede birini küçük düşürme davranışları için kullanılır. Birinin özel hayatı, davranışları ya da niyetleri hakkında asılsız sözler dolaştırmak tam bu deyimin alanına girer. Söylendiğinde sadece konuşmak değil, bir kişinin toplumsal yüzünü bozma çabası anlaşılır. Bu yüzden ifade ahlaki olarak serttir. Kötü ün bazen kendiliğinden oluşmaz; bilinçli biçimde yayılır. Deyim tam da bu kirletici etkiyi görünür kılar. İnsan birinin adını çıkararak yalnız onu değil, onun çevresiyle kurduğu güven ilişkisini de zedeler.
Örnek Cümleler
- Kıskandıkları için eski ortağının adını çıkarmaya çalıştılar ama kimse inanmadı.
- Rakip firma, ihaleyi kaybedince müteahhidin adını çıkarmak için asılsız iddialar dolaştırdı.
- Mahallede genç kızın adını çıkarmak isteyenler oldu, komşular buna izin vermedi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bilerek yapılan bir zarar verme çabasını anlatır. Deyimin öznesi söylentiyi yayan taraftır; adı çıkan kişi burada edilgen konumdadır. Çıkarmak fiili bir sonucu değil, o sonucu üreten emeği bildirir.
Çatı farkıdır. Adı çıkmak geçişsizdir; cümlede yalnız adı çıkan kişi bulunur. Adını çıkarmak ise geçişli kurulur ve bir de yapan taraf ister. Aynı olay hangi tarafa bakıldığına göre iki ayrı kalıpla anlatılır.
Çünkü kişinin onurunu ve çevresiyle kurduğu güven ilişkisini bilerek hedef alan bir davranışı adlandırır. Zarar da geri alınamaz cinstendir: söylenti yayıldıktan sonra düzeltme onu takip edemez. Kalıp bu tek yönlülüğü içinde taşır.