Anlamı
keyif için afyon yutmak.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, keyif verici etki için afyon kullanmak anlamında kullanılır. Tarihsel ve kültürel bir arka plan taşır; günümüz günlük dilinde eskisi kadar yaygın duyulmasa da özellikle edebî anlatılarda ve eski metinlerde yer bulur. Buradaki anlam doğrudan ve somuttur. Kişinin gerçeklikten uzaklaşmak, gevşemek ya da alışkanlık nedeniyle afyon kullanması kastedilir. Sözlükteki karşılık doğrudandır: keyif için afyon yutmak. Söylendiğinde çoğu zaman ağır, eski zamanlı ve hafif karanlık bir atmosfer yaratır. Çünkü afyon yalnız keyif değil, bağımlılık ve dalgınlık çağrışımı da taşır. Deyim, bu maddenin kullanıldığı ortamı ve bıraktığı ağırlığı birlikte düşündürür. Tarihî ve toplumsal izler taşıyan, eskiden çok daha sık duyulan ifadelerden biridir.
Örnek Cümleler
- Hastalığın acısını dindirmek için değil, yalnızca keyif için afyon çekiyormuş.
- Yıllarca afyon çeken adam sonunda kendini toparlayıp bu alışkanlığı bıraktı.
- Odanın havası ağırdı; köşedeki adamlar akşamdan beri hiç durmadan afyon çekiyordu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Anlam sayısı ayırır. Çekmek tek karşılığa bağlıdır ve o da gerçektir; yutmak ise ikinci bir anlam taşır, mecaza açılır. Bu yüzden bugün mecaz kurmak isteyen kişi yutmak biçimini seçer.
Bugün gündelik konuşmada seyrek duyulur. Kalıp anlattığı alışkanlıkla birlikte geri çekilmiştir; sözcüğün yaşadığı yer artık tarih ve edebiyat metinleridir. Duyulduğunda da çoğu kez bir dönemi anlatmak için kurulur.
Olabilir; söz duyulduğunda uyuşukluk, ağırlaşma ve tepkisizlik çağrışımı kendiliğinden belirir. Ancak sözlükteki karşılık gerçek kullanımla sınırlıdır, mecaz asıl olarak afyon yutmak kalıbında yerleşmiştir. Bugün çekmek biçimi daha çok gerçek anlamı taşır.