Anlamı
zengin olarak düşünülen kişiden anılmaya değer bir bağış beklenir.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, zengin ya da eli açık olduğu düşünülen kişilerden belirgin ve cömert bir yardım beklendiğini anlatır. Toplumda maddi gücü olan kimsenin daha çok vermesi, daha büyük bağış yapması veya eli sıkı davranmaması gerektiği düşüncesi bu sözün temelinde yer alır. Günlük hayatta düğün, yardım toplama, bağış, misafir ağırlama ve zenginlik konuşulurken kullanılabilir. Atasözü bazen gerçek bir beklentiyi, bazen de hafif alaycı bir baskıyı taşır. Türkçede zenginliğin beraberinde getirdiği sosyal sorumluluk beklentisini anlatan yerleşik atasözlerinden biridir. Bu yönüyle yalnızca maddi durumdan söz etmez; aynı zamanda toplumun cömertlik ölçüsünü ve güçlü olanın daha çok sorumluluk alması gerektiği düşüncesini de yansıtır. Beklentinin kaynağı kişinin niyeti değil, çevrenin ona yüklediği konumdur.
Örnek Cümleler
- Düğün masrafı konuşulurken bütün gözler yine ağaya çevrildi; ağanın eli tutulmaz.
- Mahalle yardımı için herkes aynı şeyi söyledi: ağanın eli tutulmaz.
- Cami onarımı için listeyi getirdiklerinde en üste onun adını yazdılar; ağanın eli tutulmaz.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
İkisini de taşıyabilir; hem varlıklı kişiden cömertlik beklentisini hem de bu beklentinin yarattığı toplumsal baskıyı anlatır. Söyleyenin niyetine göre teşvik ya da sıkıştırma olarak duyulur.
Bağış toplanan, yardım istenen, düğün ya da imece gibi toplu katkı beklenen durumlarda daha sık söylenir. Kimin ne kadar vereceği konuşulurken varlıklı kişiye dolaylı bir hatırlatma olur.
Çoğunlukla cömertliğe teşvik eden olumlu bir yönü vardır; ancak beklentiyi karşılamayan kişi için hafif alaycı biçimde de söylenebilir. Bu ikinci kullanımda sitem tonu öne çıkar.