Anlamı
1) gevşeklik ve uyku gelmek; 2) ağır bir hava kaplamak; 3) sessizlik oluşmak:
'Yavaş yavaş bir ağırlık çöktü. Bir sakinlik herkesi kapladı.' -M. Ş. Esendal.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, bulunduğu bağlama göre gevşeklik ve uyku hâlinin çökmesini, ortama ağır bir havanın yayılmasını ya da bir sessizliğin belirginleşmesini anlatır. Ortak duygu, canlılığın azalması ve bir durgunluğun hissedilir biçimde inmesidir. İnsan üzerinde ağırlık basarsa bedeni gevşer, uyku gelir, hareket etmek zorlaşır. Ortama ağırlık basarsa neşe söner, konuşmalar azalır, gergin ya da ciddi bir sessizlik oluşur. Bu yüzden söz hem bedensel hem ruhsal hem de toplumsal atmosferi anlatmak için elverişlidir. Günlük hayatta yorgunluk, sıkıcı ortam, hüzünlü toplantı veya haber sonrası oluşan durgunluk için kullanılır. Deyimin gücü, görünmez bir yükün insanın ya da ortamın üstüne çökmesi hissinden gelir. Bu his, herkesin davranışını bir anda etkileyebilir. Canlılığın geri çekildiği anları iyi özetler.
Örnek Cümleler
- Yemekten sonra üstüne öyle bir ağırlık bastı ki gözleri kapandı.
- Kötü haberi alınca odaya bir ağırlık bastı, kimse tek kelime edemedi.
- Toplantının tam ortasında herkese bir ağırlık bastı, uzun bir sessizlik oldu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Uyku ve yorgunluk çökmesini, ağır bir havanın oluşmasını ve konuşmaları kesen sessizliği kapsar. Bu üç karşılık birbirinden ayrıdır; hangisinin geçerli olduğunu her seferinde bağlam belirler.
Evet. Aynı kalıp bir kişiyi de bütün bir salonu da anlatabilir; ölçek değişir ama duygu aynı kalır. Basmak fiili de bunu taşır: yük hep yukarıdan gelir ve kişinin elinde değildir.
Çünkü insanların hem bedenlerinde hem de toplu ortamlarda hissettiği çökme ve durgunluğu doğal biçimde anlatır. Herkesin bildiği bir hâli tek sözle karşıladığı için kolayca yerleşmiştir.