Anlamı
yaranmak için kibar konuşmaya çalışmak:
'Kolonya dökmekten, şeker tutmaktan iyi gözükeceğim diye ağız etmekten yoruldu.' -L. Tekin.
Detaylı Açıklama
Ağız etmek deyimi, birine yaranmak, iyi görünmek ya da daha kibar ve uyumlu görünmek amacıyla süslü, özenli ya da yapmacık biçimde konuşmak anlamında kullanılır. Günlük dilde çoğu zaman doğal olmayan bir nezaket ya da hesaplı bir konuşma tavrını eleştirmek için söylenir. Kişi gerçekten içinden geldiği için değil, karşısındakine hoş görünmek için sözlerini yumuşatıyor, tonunu ayarlıyor ve kendini olduğundan daha uygun göstermeye çalışıyorsa bu deyim yerinde olur. Özellikle resmî ortamlarda, çıkar ilişkilerinde veya üstlerine yakın durmak isteyen kimseler için sıkça kullanılabilir. Deyimin dikkat çekici yönü, konuşmanın içeriğinden çok niyetini işaret etmesidir. Söylenen söz doğru ya da kibar olabilir; ama bunun altında yapmacık bir uyum arayışı varsa 'ağız etmek' denir. Böylece söz, samimiyet ile çıkar hesabı arasındaki farkı görünür kılan ince bir eleştiri üretir.
Örnek Cümleler
- Müdürün yanına gidince birden ağız etmeye başladı, sesi bile değişti.
- Komşusundan borç isteyeceği gün kapıya çiçekle gitti, uzun uzun ağız etti.
- Zam istemeden önce patrona biraz ağız etti, önce havayı yokladı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü doğal bir nezaketten çok, çıkar amacıyla takınılan yapmacık ve hesaplı bir konuşma tarzını çağrıştırır. Karşılığı, yaranmak için kibar konuşmaya çalışmaktır. Yapılan iltifat gerçek değil, hesaplı bir yakınlaşmadır; dinleyen bunu çoğu zaman sezer.
Birinin üstlerine, güçlü kişilere ya da çıkar sağlayacağı kimselere karşı abartılı bir incelikle konuştuğu durumlarda uygundur. Samimiyetin sahte durduğu her ortama yakışır. Ton yükseldikçe yapmacıklık daha çok belli olur.
Gerçek kibarlık içten gelir ve karşılık beklemez; ağız etmekte ise belirleyici olan hoş görünme ve yaranma niyetidir. Fark sözde değil, sözün ardındaki amaçtadır. Karşı taraf bu farkı çoğu zaman sezer.