Anlamı
birini kandırmak, yanıltmak amacıyla duygularını, düşüncelerini olduğundan başka türlü gösterecek biçimde konuşmak:
'Kaçacağım, tövbeler olsun, bir fırsatını bulayım diye ağız yaptı.' -M. Ş. Esendal.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, birini kandırmak, oyalamak ya da yanıltmak amacıyla duygularını ve düşüncelerini olduğundan farklı gösteren bir üslupla konuşmak anlamında kullanılır. Kişi içinden geçenle ağzından çıkan arasında bilinçli bir fark kurar. Bu yüzden ağız yapmak, sadece rol kesmek değil; söz üzerinden karşı tarafın algısını yönetmeye çalışmaktır. Günlük dilde kaçmak isteyen, işi savsaklayan, ikna etmeye çalışan veya niyetini gizleyen kişiler için çok uygun bir ifadedir. İçinde biraz numara, biraz hesap ve biraz da yapaylık vardır. Samimiyet eksikliği hissedilir. Sözün gücü, konuşmanın gerçek duyguyu yansıtmadığını açıkça sezdirmesinden gelir. Biri ağız yaptığında, söylediklerinin arkasında başka bir niyet olduğu düşünülür. Bu yüzden deyim, güven zedelenmesi ve manipülasyon bağlamlarında sık kullanılır.
Örnek Cümleler
- Gelmeyeceğini biliyorduk ama yüzümüze karşı ağız yapıp geleceğim diye söz verdi.
- Kaçmak için türlü türlü ağız yaptı ama kimse ona inanmadı.
- Patronu kandırmak için ağız yaptı, işi kendi üstünden atmaya çalıştı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Gerçek niyeti gizleyerek karşı tarafı kandırmaya, oyalamaya ya da yönlendirmeye çalışan yapay konuşmayı anlatır. Karşılığı, duygularını olduğundan başka gösterecek biçimde konuşmaktır. Amaç bilgi vermek değil, yön vermektir.
Çünkü söylenen söz ile içteki niyet arasında bilinçli bir fark vardır; bu fark sezildiğinde konuşmanın güvenilirliği ortadan kalkar. Dinleyen yönlendirildiğini hisseder. Söz ile niyet arasındaki açıklık zamanla büyür.
Karşı tarafın bir karar vermek üzere olduğu anlarda daha çok kullanılır; kalıp bir hedef ister. Söz çoğunlukla sonradan anlaşılır: kişi konuşmanın yönlendirildiğini ancak sonuç ortaya çıkınca fark eder.