Anlamı
söylenmesi ayıp, çirkin (söz, küfür):
'Bu ağza alınmaz söz üzerine karşıdakiler birden alevlendiler.' -O. C. Kaygılı.
Detaylı Açıklama
Ağza alınmaz deyimi, söylenmesi ayıp, çirkin, küfürlü ya da toplumsal bakımdan kabul edilemez bulunan sözleri anlatmak için kullanılır. Burada mesele sadece sertlik değil, dilin ahlakı ve sosyal sınırlarını aşan bir ifadenin varlığıdır. Bir söz o kadar kaba, yaralayıcı veya kirletici bulunur ki, onu tekrar etmek bile uygun görülmez. Deyim bu nedenle hem toplumsal adab duygusunu hem de dilin sınırları olduğunu hatırlatır. Günlük dilde küfür, ağır hakaret, mahremiyeti zedeleyen anlatımlar veya yüz kızartici ifadeler için sıkça kullanılır. Söylendiği yerde “bunu burada tekrar etmeye bile değmez” hissi vardır. Halk dilinin gücü burada susarak mahkum etme biçiminde görülur. Söz o kadar kotudur ki, onu tekrarlamamak bile bir tavır haline gelir. Bu nedenle deyim, dildeki kirlenmeyi ya da aşırılığı acikça dile getirmeden bile mahkum eden güçlü bir sosyal sınır ifadesidir. Uygunsuz sözlerin sınırını belirleyen incelikli ama keskin bir halk soyleyişidir.
Örnek Cümleler
- Toplantıda ağza alınmaz şeyler söyledi.
- Tartışma o kadar çirkin bir hal aldı ki ağza alınmaz sözler duyuldu.
- Böyle ağza alınmaz küfürler etmekten utanmıyor musun?
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Küfürlü, hakaret icerikli, çirkin, yüz kızartıcı veya toplumsal bakımdan söylemesi uygun bulunmayan sözler için kullanılır.
Çünkü söz o kadar uygunsuz bulunur ki, onu yeniden söylemek bile dili kirletmek veya mahremiyeti zedelemek gibi algılanabilir.
Ağza alınmaz, sözün niteliğini yanı cirkinliğini anlatırken; ağza almamak daha çok o sözü veya konuyu bilerek dillendirmeme davranışını anlatır.