Anlamı
oldukça güzel, yakışıklı.
Detaylı Açıklama
Ağzı burnu yerinde, bir kimsenin oldukça güzel ya da yakışıklı olduğunu anlatan halk söyleyişlerinden biridir. Övgü doğrudan verilmez; yüzün parçaları sayılarak, hepsinin olması gereken yerde ve ölçüde durduğu söylenir. Halk dilinde güzellik çoğu zaman böyle somut biçimde ölçülür: ağız, burun, göz yerli yerindeyse yüz de göze hoş gelir. Söz, karşısındakini beğendiğini belli eden ama abartıya kaçmayan, ağırbaşlı bir takdir taşır. Hem kadınlar hem erkekler için kullanılır; özellikle biriyle tanıştırılan kişinin görünüşü sorulduğunda kısa ve olumlu bir cevap olarak duyulur. Görücü usulü konuşmalarda, bir damat ya da gelin adayı anlatılırken sıkça geçmesi de bundandır. Söyleyenin sesinde açık bir beğeni vardır; sözün ölçülü duruşu ise takdiri daha inandırıcı kılar. Bu yüzden gündelik dilde hâlâ canlılığını koruyan sıcak bir beğeni ifadesidir.
Örnek Cümleler
- Delikanlının ağzı burnu yerinde, üstelik efendi ve saygılı bir hâli var.
- Kız maşallah ağzı burnu yerinde, gören bir daha dönüp bakıyor.
- Ağzı burnu yerinde, temiz yüzlü bir çocuktu; mahallede herkes onu beğenirdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Yüz hatlarının uyumlu ve göze hoş gelen bir güzelliğini anlatır. Övgü ölçülü söylenir ama içeriği açıktır: kişi gerçekten güzel ya da yakışıklı bulunmuştur. Sözün sakinliği, beğeninin küçüklüğünden değil, halk dilinin edebinden gelir.
Hayır, erkekler için de aynı biçimde söylenir; cinsiyete göre değişen bir yanı yoktur. Çocuklar için de rahatça söylenir. Kalıbın koşulu yaş ya da cinsiyet değil, yüzün düzeninin göze çarpmasıdır.
Çünkü beğeniyi doğrudan söylemek yerine yüzün düzenine işaret eder. Güzel demek yerine ağzı burnu yerinde demek, hem övgüyü hafifletir hem de karşı tarafı mahcup etmeden takdiri iletir. Halk dilinde bu incelik sık görülür.