Anlamı
1) yemek, içmek; 2) söylemek:
'Bir daha millet kelimesini ağzına alırsan dilini koparırım, anladın mı?' -R. H. Karay.
Detaylı Açıklama
Ağzına almak deyimi, bağlama göre iki temel anlam taşır: bir şeyi yemek veya içmek ve bir şeyi söze döker gibi söylemek. Günlük dilde ikinci anlamı, yanı bir kelimeyi, konuyu veya ifadeyi diline getirmek daha dikkat çekici kullanıma sahiptir. Bir şey “ağzına alininca”, artık o konu kamusal ya da karşılıklı konuşmanın parçası haline gelir. Bu nedenle deyim yalnızca teknik bir söyleme eylemi değil, bazen sınır koyma, bazen yasak koyma, bazen de dikkatli seçim gerektiren bir dil davranışı olarak kullanılır. “Onun adını ağzına alma” gibi kaliplarda, konunun değersiz, kırıcı ya da hassas bulunduğu anlaşılır. Deyim bu yüzden hem bedensel hem dilsel bir eşik hissi taşır. Kullanımında bir şeyi içeri almak ve bir şeyi dışa vurmak gibi iki yonlu bir anlam bulunur. Halk dilinin esnek gücü burada açıkça görülur. Basit bir fiil, hem yeme eylemine hem de sözü dile getirme sorumluluğuna bağlanır. Bu nedenle deyim, dil ve davranış ilişkisini zengin biçimde taşıyan temel kullanımlardan biridir.
Örnek Cümleler
- Bir daha o ismi ağzına alma dedi.
- O karışımı bir kez ağzına aldı ve hemen tükürdü.
- Bir daha benim adımı ağzına alırsan ciddi konuşuruz.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bir şeyi, bir ismi veya bir konuyu dile getirme anlamı sosyal hayatta daha belirgin önem taşır.
Çünkü hangi şeyin dile getirileceği, neyin yasak olduğu veya neyin saygı gerektirdiği gibi sosyal ve duygusal sınırlar da bu kullanımla birlikte ortaya çıkar.
Ağzına almak bir şeyi dile getirmeyi anlatırken, ağza almamak onun bilerek dile getirilmemesini ve suskunluğu anlatır.