Anlamı
kişinin başına ne gelirse dilini tutmamasından gelir.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, kişinin başına ne gelirse dilini tutmamasından geldiğini söyler. Söz bir seslenmeyle kurulur: konuşan kendi diline döner ve başına gelenleri ondan bildiğini söyler. İlk yarıda dilin dilim dilim dilinmesinden söz edilir; sözlük bu görüntüyü ayrıca açıklamaz. İkinci yarı sorumluluğu açıkça dile yükler: başıma geleni senden bileyim. İki yarım kafiyelidir: dileyim, bileyim. Atasözüne göre kişinin dertlerinin sebebi kendi konuşmasıdır. Dilini tutmamak bir sırrı açmak, kırıcı bir söz söylemek ya da gereksiz bir vaatte bulunmak olabilir. Söz, başı derde giren biri kendi hatasını kabul ederken kurulabilir. Başkasına öğüt vermek için de söylenebilir. Bir aile sohbetinde, bir dükkânda ya da bir mahkeme kapısında duyulabilir.
Örnek Cümleler
- Patronun sırrını iş arkadaşlarına anlatan Murat sonunda işinden oldu; dilim seni dilim dilim dileyim, başıma geleni senden bileyim.
- Düğünde damadın eski borçlarını ortaya döken teyzem o günden beri iki aileden de dışlanıyor; dilim seni dilim dilim dileyim, başıma geleni senden bileyim.
- Komşusuna ağır sözler söyleyen Hasan hakaret davasıyla mahkemelik oldu; dilim seni dilim dilim dileyim, başıma geleni senden bileyim.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Bülbülün çektiği dili belası, ilerisi düşünülmeden söylenen sözün insanın başına dert açabileceğini söyler. Bu atasözü bir olasılık bildirir: açabilir. Dilim seni dilim dilim dileyim ise başa gelen her şeyi dile bağlar ve konuşanın kendi ağzından kurulur.
Başını belaya sokmak, birini kötü sonuçlar verecek bir duruma itmektir; kişi bunu başkasına da yapabilir, kendine de. Atasözünde kişiyi o duruma sürükleyen kendi dilidir. Konuşan, başına gelenin sorumluluğunu dışarıda aramaz, diline yükler.
Dilini tutamamak, sonunu düşünmeden gelişigüzel konuşmaktır. Atasözü böyle bir konuşmanın arkasından gelen derdi ve sıkıntıyı anlatır. Deyim yalnız davranışı adlandırırken atasözü bedeli de söyleyenin kendi ağzından ortaya koyar.