Anlamı
söylemesi ayıp kaçmak, uygun düşmemek, yakışık almamak.
Detaylı Açıklama
Ağzına yakışmamak, bir sözün o kişiye uygun düşmemesi, söylemesinin ayıp, kaba, yersiz ya da yakışıksız görülmesi anlamında kullanılır. Burada sorun yalnızca sözün içeriği değil, o sözün kim tarafından söylendiğidir. Aynı cümle başka biri için nötr olabilirken, belirli bir kişi için ağzına yakışmaz denebilir. Bu yüzden deyim, söz ile kişilik arasındaki uyumsuzluğu anlatır. Genellikle yaşa, mevkiye, görgüye, nezakete veya kişiye yüklenen değere göre değerlendirme yapılır. Bir büyüğün kaba söz söylemesi, saygı duyulan birinin uygunsuz konuşması ya da bir çocuğun yaşına göre ağır bir laf etmesi bu kapsama girebilir. Deyim, halkın söz ahlakına verdiği önemi yansıtır. İnsan yalnızca ne söylediğiyle değil, ona neyin yakıştığıyla da ölçülür. Bu nedenle söz, konuşmanın estetik ve ahlaki tarafını birlikte taşır. Ağza yakışmayan söz, yalnızca yanlış değil, kişiye de ters düşmüştür. Bu yönüyle Türkçede nezaket ölçüsünü anlatan ince ama güçlü kalıplardan biridir.
Örnek Cümleler
- Olanları görünce resmen ağzına yakışmadı, ne yapsın.
- Patronun dediklerini duyunca ağzına yakışmadı.
- O kadar zorlandı ki sonunda ağzına yakışmadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Sözün içeriği kadar, onu söyleyen kişinin karakteri, konumu, yaşı ve görgüsüyle ne kadar uyumlu olduğunu değerlendirir.
Çünkü deyim, aynı sözün farklı kişilerde farklı etki yaratabileceğini ve kime neyin yakıştığına dair toplumsal beklentileri hesaba katar.
En çok uyarı, sitem ve nezaket hatırlatması tonuyla kullanılır; bazen de hayal kırıklığını yansıtır. Ağzına yakışmamak, bir sözün o kişiye uygun düşmemesi, söylemesinin ayıp, kaba, yersiz ya da yakışıksız görülmesi anlamında kullanılır.