Anlamı
kaba sözler söylemek, küfretmek:
'Bütün yapma inceliğine karşın kabaydı karısına karşı. Dövdüğü de oluyordu, ağzını bozduğu da.' -O. Rifat.
Detaylı Açıklama
Ağzını bozmak, kaba sözler söylemek, küfretmektir. Bozmak fiili, ölçülü olması beklenen bir konuşmanın bozulduğunu anlatır: kişi o ana kadar düzgün konuşuyor olabilir, sonra kabalaşır. Kalıbın öznesi konuşan kişidir: ağzını bozdu. Söz bir kez kabalaşan konuşmayı da, alışkanlık hâline gelmiş küfürlü dili de anlatabilir. Kızgınlık, bir haksızlık ya da uzayan bir tartışma bu sonuca yol açabilir. Kalıp geçmiş zamanla bir anı anlatabilir; buyruk kipiyle de uyarı olur: ağzını bozma. Bayramlık ağzını açmak da kaba konuşmak, küfretmek demektir. Ağzını toplamak ise bunun karşıtıdır: kaba sözleri kesip dili düzeltmek. Bir aile toplantısında kardeşine ağır sözler söyleyen biri ya da çocuklarının yanında küfreden bir baba bu sözle anlatılabilir.
Örnek Cümleler
- Tartışma iyice kızışınca birden ağzını bozdu, masadakiler ne diyeceğini şaşırdı.
- O kadar sakin bir insandı ki trafikte ağzını bozunca hepimiz donup kaldık.
- Maç sırasında ağzını bozdu, hakem hiç düşünmeden kırmızı kartı çıkardı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Küfür en belirgin hâlidir ama tek hâli değildir. Aşağılayıcı benzetmeler, kaba hitaplar ve seviyesi düşürülmüş her konuşma bu deyimin kapsamına girer; ortak yan, dilin ölçüsünü kaybetmesidir.
Kişi kızdığında karşısındakini incitebilir, ama kaba söze indiğinde kendi saygınlığını da düşürmüş sayılabilir. Deyimdeki kınama buradan gelir; söz yalnız söyleneni değil, söyleyeni de yargılar ve ona çevresindeki itibarını hatırlatır.
İkisi de denetimini yitirmiş bir dili anlatır. Ağzını bozmak sözün kabalaşmasına, ağzına geleni söylemek ise düşünmeden konuşmaya bakar. Biri sözün seviyesiyle, diğeri sözün seçilmemesiyle ilgilidir.