Anlamı
kötü ihtimaller söz konusu edildiğinde 'Tanrı korusun' anlamında kullanılan bir söz.
Detaylı Açıklama
Ağzını hayra aç, kötü ihtimaller söz konusu edildiğinde Tanrı korusun anlamında kullanılan bir sözdür. Biri bir kaza, bir hastalık, bir ayrılık ya da başka bir kötü olasılıktan söz edince karşısındaki bu sözle onu durdurur. Hayır burada iyilik, hayırlı olan demektir; söz ağzın iyiye açılmasını ister. Buyruk kipiyle kurulur ve doğrudan konuşana, o sözün hemen ardından yöneltilir. Arkasından bir dilek de gelebilir: ağzını hayra aç, inşallah bir şey olmaz. Üstüme sağlık da Tanrı esirgesin, üstümden uzak olsun anlamında bir iyi dilek sözüdür. İş görüşmesine giden kardeşine reddedileceğini söyleyen birine ya da yeni evlenen bir çifte ayrılık ihtimalinden söz eden bir komşuya bu söz söylenebilir.
Örnek Cümleler
- Böyle kötü şeyler söyleme, ağzını hayra aç da rahat edelim.
- Her şey kötüye gidecek diye konuşup durma; ağzını hayra aç biraz!
- Yolculuk öncesi kaza lafı ettin, ağzını hayra aç Allah aşkına.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü söyleyen kişi yalnızca konuyu değiştirmez, dile getirilen kötü ihtimali geri aldırmak ister. Cümlenin altında, söylenen şeyin başa gelebileceğine dair bir çekince yatar; söz, kötü sözün kendisinden bile uzak durma isteğidir.
Henüz olmamış ama olması korkulan bir şey dile getirildiğinde duyulur. Özellikle yolculuk, ameliyat ve sınav öncesinde bu tür sözler anında karşılık bulur; kimse o anda kötü bir cümle işitmek istemez. Olmuş bir olay için kalıp kurulmaz.
Sözün yalnız bilgi taşımadığı, bir şeyi çağırabileceği inancını yansıtır. Söyleyen buna gerçekten inanıyor da olabilir, sözü yalnız bir alışkanlıkla, iyi dilek yerine de söyleyebilir; iki durumda da kalıp aynı biçimde kurulur.