Anlamı
1) boşboğazlık etmemek; 2) kötü söz söylememek; 3) bir konuda arzu edilmeyen düşüncelerin açığa çıkmasını susarak önlemek.
Detaylı Açıklama
Ağzını tutmak üç durumu karşılar: boşboğazlık etmemek, kötü söz söylememek ve bir konuda arzu edilmeyen düşüncelerin açığa çıkmasını susarak önlemek. Üçünde de kişi kendi sözüne gem vurur. Birincisinde bir sır ya da bir haber yayılmaz; ikincisinde öfke kaba söze dönmez; üçüncüsünde kişi düşündüğünü söylerse sorun çıkacağını görüp susar. Kalıbın öznesi kendini tutan kişidir. Buyruk kipi bir öğüt ya da uyarı olur: ağzını tut. Ağzını sıkı tutmak yalnız sır vermemeyi anlatır; ağzını tutmak ise daha geniştir. Çenesini tutmak da aynı anlamı taşır. Kayınvalidesinin eleştirilerine karşılık vermeyen bir gelin ya da öfkeli bir müşteriye kaba cevap vermeyen bir satıcı bu sözle anlatılabilir.
Örnek Cümleler
- Duyduğu her şeyi içinde tuttu, o gün ağzını tutmayı iyi bildi.
- Sana bir sır versem ağzını tutabilir misin, yoksa akşama herkes duyar mı?
- Patronun yanında biraz ağzını tut, öfkeyle söyleyeceğin söz işine mal olur.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Konuşabilecekken susabilme erdemini öne çıkarır. Kişinin söyleyecek bir sözü vardır, haklı da olabilir; yine de o sözün ortamı bozacağını görüp kendini tutmayı bilir. Gözetilen şey sözün yeri ve zamanıdır.
Bir sır emanet edilirken, tartışma kızışırken ya da söylenecek şeyin sonradan sorun çıkaracağı belliyken kullanılır. Uyarı olarak da, sonradan yapılan bir övgü olarak da söylenir.
Ağzını tutmak kendini denetlemeyi vurgular; kişi söyleyebileceği hâlde sözünü frenler. Ağzını mühürlemek ise susmayı daha kesin bir biçimde anlatır; sebebi bir karar da olabilir, bir kırgınlık da. İkisi de kısa ya da uzun sürebilir; fark sürede değil, susmanın kesinliğindedir.