Anlamı
1) acı ile içini çekmek; 2) mec. ilenmek:
'Vakit vakit gözlerini kapayarak o herkesin / Ah ettiği sevda adlı günahkârı düşündün mü?' -E. B. Koryürek.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, bir yandan acı ve kederle iç çekmek, bir yandan da kırgınlık ve öfke yüzünden ilenmek anlamında kullanılır. Bağlama göre bu iki anlamdan biri öne çıkar. Kişi çok üzgünse ah eder; haksızlığa uğradığını düşünüyorsa yine ah eder ama bu kez sözünde sitem ve beddua tonu ağırlaşır. Günlük dilde kayıp, özlem, kırgınlık ve mağduriyet anlatılırken sık duyulur. Buradaki 'ah' yalnız bir ünlem değildir; insanın içindeki yoğun duygunun ses hâline gelmesidir. Bu yüzden deyim güçlü bir duygusal boşalma ifade eder. Bazen sessiz bir iç çekiş, bazen de karşıdakine yönelen ağır bir kırgınlık olabilir. Söylendiğinde, kişinin içinde taşıdığı yükün hafifçe dışarı sızdığı anlaşılır. Deyimin etkisi tam da bu incelikten gelir: Tek kelimelik bir ses, koskoca bir kırgınlığı taşıyabilir. Bu yüzden edebî ve duygulu anlatımlarda da çok yer bulur.
Örnek Cümleler
- Bütün mahalle onun ah etti konuşuyor.
- Dün akşam yine ah etmiş, kimse şaşırmadı.
- Babası olayı duyunca "ah etmek" deyimini kullandı.
Kökeni ve Hikayesi
Rivayete göre 'ah' ünlemi, eski Türkçe ve Osmanlıca metinlerde hem keder hem sitem belirtmek için sık kullanılmıştır. Bunun 'etmek' fiiliyle birleşmesi, duygunun dışa vurulmasını anlatan kalıcı bir deyim yaratmıştır.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Acıyla iç çekmek ve kırgınlık ya da öfke yüzünden ilenmek anlamlarını taşır. Bu yüzden deyim güçlü bir duygusal boşalma ifade eder.
Ah çekmek daha çok derin keder ve özlem tonunu taşırken, ah etmekte sitem ve ilenme anlamı daha belirgin olabilir.
Keder, özlem, kırgınlık, mağduriyet ve içten gelen sitem duygularını çağırır. Bu deyim, bir yandan acı ve kederle iç çekmek, bir yandan da kırgınlık ve öfke yüzünden ilenmek anlamında kullanılır.