Anlamı
1) acı ile içini çekmek; 2) mec. ilenmek:
'Vakit vakit gözlerini kapayarak o herkesin / Ah ettiği sevda adlı günahkârı düşündün mü?' -E. B. Koryürek.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, bir yandan acı ve kederle iç çekmek, bir yandan da kırgınlık ve öfke yüzünden ilenmek anlamında kullanılır. Bağlama göre bu iki anlamdan biri öne çıkar. Kişi çok üzgünse ah eder; haksızlığa uğradığını düşünüyorsa yine ah eder ama bu kez sözünde sitem ve beddua tonu ağırlaşır. Günlük dilde kayıp, özlem, kırgınlık ve mağduriyet anlatılırken sık duyulur. Buradaki 'ah' yalnız bir ünlem değildir; insanın içindeki yoğun duygunun ses hâline gelmesidir. Bu yüzden deyim güçlü bir duygusal boşalma ifade eder. Bazen sessiz bir iç çekiş, bazen de karşıdakine yönelen ağır bir kırgınlık olabilir. Söylendiğinde, kişinin içinde taşıdığı yükün hafifçe dışarı sızdığı anlaşılır. Deyimin etkisi tam da bu incelikten gelir: Tek kelimelik bir ses, koskoca bir kırgınlığı taşıyabilir. Bu yüzden edebî ve duygulu anlatımlarda da çok yer bulur.
Örnek Cümleler
- Hastane koridorunda oturmuş, oğlunun hâline bakıp için için ah etti.
- Hakkını yiyen ortağına o kadar ah etti ki duyanlar ürperdi.
- Evi elinden alınınca gece gündüz ah etti, kimseye derdini anlatamadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Birincisi acıyla iç çekmektir; kişi kendi derdine yanar. İkincisi ilenmektir; bu kez söz, kendisine haksızlık eden kişiye yönelir. Hangisinin kastedildiğini de cümlenin bağlamı belli eder.
Ah çekmek yalnız kederi bildirir. Ah etmek ise bunun yanında bir muhatabı da işaret edebilir; içinde sitem ve beddua tonu bulunabilir. Bu yüzden ikisi her yerde birbirinin yerine kullanılmaz.
Kayıp, çaresizlik ve haksızlığa uğrama duygularını çağırır. Söyleyen kişi çoğu zaman elinden hiçbir şey gelmeyecek bir durumdadır; söylediği söz de bu güçsüzlüğün dile gelmiş hâli gibi işitilir.