Anlamı
bir şey çok şaşırtıcı olmak, insanı şaşırtmak.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, bir olayın ya da durumun insanda çok büyük şaşkınlık yaratmasını anlatır. Öyle bir gelişme yaşanır ki insan bir an ne düşüneceğini, ne söyleyeceğini bilemez; sanki aklın işleyişi kısa süreliğine durur. Deyimin gücü de burada yatar. Sıradan hayretten daha fazlasını, insanın zihnini anlık olarak felce uğratan bir şaşkınlığı ifade eder. Çok büyük beklenmedik başarılar, aşırı haksızlıklar, alışılmadık olaylar ya da inanılması güç değişimler bu sözle anlatılabilir. Gündelik dilde çoğu kez abartı öğesi taşır; fakat bu abartı duyguyu kuvvetlendirmek içindir. İnsan yaşanan şey karşısında açıklama bulamaz, ölçü kuramaz ve tepki vermekte zorlanır. Bu söz, sadece şaşkınlık değil, zihnin duraksaması duygusunu da verir. Özellikle anlatılan olayın etkisini büyütmek ve dinleyicide güçlü bir izlenim oluşturmak için çok işlevseldir. Akla vurulan ani darbe gibi bir etkiyi birkaç kelimeyle duyurması, deyimi canlı ve etkili kılar.
Örnek Cümleler
- Adamın anlattığı o kaza hikâyesi akıl durduracak cinstendi, kimse ses çıkaramadı.
- Fiyatlardaki artış bu ay akıl durduracak seviyeye geldi, kimse inanamıyor.
- Çocuğun bu kadar kısa sürede öğrendikleri akıl durdurdu, öğretmenleri bile inanamadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Ölçüsü kaçmış bir şaşkınlık için kullanılır. Kişi yalnız şaşırmaz, bir an için ne söyleyeceğini de bulamaz. Deyim bu kısa duraklamayı aklın durması gibi resmeder ve etkiyi büyütür.
Hayır, anlatım baştan sona mecazidir. Kastedilen şey, olayın kavranmasının bir an için gecikmesidir. Halk dili bu kısa gecikmeyi somutlaştırır; böylece anlatılan şeyin büyüklüğü dinleyen kişiye hemen geçmiş olur.
Anlatanın karşı tarafı da sarsmak istediği yerlerde duyulur. Ortak yan, olayın dinleyen kişide de aynı duraklamayı yaratacağının baştan varsayılmış olmasıdır. Kalıp bu yüzden bir tepki ister; karşılıksız kalırsa abartılı bulunur.