Anlamı
akla mantığa sığmamak:
'Artık bu kadarını akıl havsala alamaz.' -R. H. Karay.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, bir olayın, davranışın veya gelişmenin hem akla hem de mantıklı değerlendirme sınırlarına sığmayacak kadar aşırı, inanılmaz ya da anlaşılmaz olduğunu anlatır. 'Havsala' sözü burada zihnin kapsama ve taşıma gücünü işaret eder. Bir şey akıl havsala almıyorsa, sadece şaşırtıcı değildir; aynı zamanda kişinin zihinsel ölçüleriyle açıklanamayacak kadar ağır, uç veya ters görünür. Bu yüzden deyim, sıradan hayret ifadelerinden daha yüksek bir yoğunluk taşır. Büyük adaletsizlikler, çok tuhaf olaylar, ölçüsüz kararlar ve aşırı sonuçlar için sıkça kullanılır. Kişi yaşanan şeyi anlamlandırmaya çalışır ama ne mantık ne tecrübe ona yetmez. Bu söz, şaşkınlıkla birlikte bir tür zihinsel çaresizliği de taşır. Özellikle anlatılan durumun sınırları zorladığını vurgulamak için çok etkilidir. Dinleyene yalnızca olayın garipliğini değil, bu garipliğin insan zihninde açtığı boşluğu da hissettirir. Bu yüzden güçlü itiraz, hayret ve akıl dışılık vurgusu gereken yerlerde çok yerinde bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Yaşanan bunca haksızlığı artık akıl havsala almıyor, insan ne desin bilemiyor.
- Bu kadar kısa sürede gerçekleşen değişimi akıl havsala alamaz, herkes şaşkın.
- Onun yaptıkları artık akıl havsala almaz bir noktaya gelmiş durumda.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Olayın kavranabilir sınırı aştığını vurgular. Kişi anlamak için uğraşır ama ne bilgisi ne de tecrübesi yeter; ortada açıklanabilir bir şey kalmamıştır. Deyim bu tıkanmayı iki kelimeyle bildirir.
Anlamları aynıdır, ağırlıkları farklıdır. Akıl havsala almamak ikili söyleyişi sayesinde daha yüksek bir tepki bildirir; genellikle daha büyük olaylar, daha ağır haksızlıklar için tercih edilir. Aradaki fark derecededir, anlamda değil.
Bir felaket, ağır bir haksızlık ya da uzun süredir sürüp giden ölçüsüz bir durum anlatılırken etkilidir. Söyleyen kişi genellikle olayı ilk kez duymamış, artık dayanamayacak hâle gelmiştir.