Anlamı
'akla uygun değil, doğru değil' anlamında kullanılan bir söz.
Detaylı Açıklama
Bu söz, bir davranışın, planın ya da tercihin akla, mantığa ve sağduyuya uygun olmadığını belirtmek için kullanılır. Kişi karşısındaki durumun gereksiz risk taşıdığını, ölçüsüz olduğunu ya da yerinde olmadığını düşündüğünde 'akıl işi değil' der. Bu ifade yalnızca mantıksızlığı göstermez; aynı zamanda çoğu zaman bir uyarı ve eleştiri de içerir. Günlük hayatta fevri kararlar, tehlikeli girişimler, aşırı harcamalar, anlamsız ısrarlar ve sonuçları düşünülmemiş hareketler için sıkça söylenir. Sözün kuvveti, meseleyi uzun uzun açıklamadan hükme bağlamasında yatar. Çünkü bazen bir davranış öyle açık biçimde yanlıştır ki ayrıntılı gerekçeye gerek kalmadan akla uygun olmadığı sezilir. Bu ifade, hem konuşanı mesafeli kılar hem de karşı tarafın yaptığı işin ciddiyetle sorgulandığını hissettirir. Özellikle duyguların aklın önüne geçtiği durumlarda çok yerinde olur. Böylece insanı sakin düşünüp yeniden değerlendirmeye çağıran kısa ama etkili bir ölçü sözü niteliği kazanır.
Örnek Cümleler
- Bu kadar borca girip yine yatırım yapmak akıl işi değil.
- Gece yarısı tek başına o yola çıkmak hiç akıl işi değil.
- Her şeyi bırakıp anlık öfkeyle hareket etmek akıl işi değil.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bir kararın sağduyuya uymadığını yargılar. Söyleyen kişi meseleyi uzun uzun tartışmaz; kısa bir gerekçe verse bile hükmü baştan kurmuş, konuyu tek cümleyle kapatmıştır. Sözdeki kesinlik de bu kapatıcı tondan gelir.
İkisini de taşıyabilir. İş yapılmadan söylenirse uyarıdır, yapıldıktan sonra söylenirse eleştiri olur. Zamanlama değişir ama ton değişmez; her iki hâlde de karşı taraf onaylanmamıştır. Bu yüzden söz çoğu zaman tartışma başlatır.
Borç üstüne borç almak, hazırlıksız yola çıkmak ya da öfkeyle iş bırakmak gibi durumlarda yaygındır. Ortak yan, sonucun baştan görülebilir olması ve buna rağmen o adımın atılmış olmasıdır.