Anlamı
kaba sözünü yerli yerince söyleyememek.
Detaylı Açıklama
Akım derken bokum demek deyimi, kaba bir sözü, argo bir ifadeyi ya da ayıp kaçabilecek bir şeyi yerli yerince söyleyememek, sözü yakışıksız düşürmek anlamında kullanılır. Bu deyim halk ağzına özgü sert bir mizah taşır ve çoğu zaman dilin denetimini kaybetmeyi alaycı biçimde anlatır. Kişi kaba konuşmaktan çekinmiş değildir; kaçırdığı şey ölçüdür. Ağzından çıkan söz ortama ya da muhataba uymaz; geriye bozulmuş bir hava ve gülünç bir durum kalır. Günlük dilde kaba sözün yeri geldiğinde söylenememesi ve ağzın ayarlanamaması durumlarında kullanılır. Söz, konuşma becerisinin yalnız ne söyleyeceğini bilmek değil, onu yerli yerinde ve zamanında söyleyebilmek olduğunu gösterir. Bir ifadenin ağızdan çıkma anındaki kontrol kaybını çok renkli biçimde anlatır. Türkçenin kaba ama canlı halk mizahı örneklerinden biri olarak öne çıkar.
Örnek Cümleler
- Küfrü yerinde edemeyip ortalığı büsbütün karıştırdı; akım derken bokum dedi resmen.
- Tören konuşmasının ortasında argo bir laf yapıştırdı; akım derken bokum dedi, salon buz kesti.
- Adam kaba sözü hiç yerinde kullanamaz, çoğu zaman akım derken bokum der.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Kaba sözün yerini bulamamasını tarif eder. Kişi zaten teklifsiz konuşmaktadır; ama sözü öyle yersiz düşer ki hem kabalık hem beceriksizlik bir arada ortaya çıkar. Sorun kelimeyi bulamamak değil, yerini bilememektir.
Çünkü kabalığı kabalıkla anlatır. Deyimin kendisi de yakışıksız bir kelime içerir; halk dili böylece anlattığı hatayı bizzat örnekleyerek yapmış olur ve dinleyen kişide istemsiz bir gülümseme yaratır.
Alaycı ve teklifsiz bir tonla kullanılır. Resmî ortamlarda hiç söylenmez; daha çok yakın arkadaşlar arasında, birinin kaba sözü yersiz kaçırdığı bir anın hemen ardından şaka yollu dile getirilir.