Anlamı
çok şaşırtmak, çıldırtmak, zıvanadan çıkarmak:
'Aman ya Rabbi, akla fenalık verecek hadiseler bundan sonra başladı.' -R. H. Karay.
Detaylı Açıklama
Akla fenalık vermek, bir şeyi o kadar şaşırtıcı, sinir bozucu, aşırı ya da tahammül edilmez bulmak ki insanın aklı karışsın, bunalsın ya da adeta zıvanadan çıkacak gibi olsun anlamında kullanılan güçlü bir deyimdir. Bu ifade yalnız sıradan şaşkınlığı değil, zihni zorlayan yoğun bir etkiyi anlatır. Bazen çok acayip bir olay karşısında, bazen aşırı saçma ya da sinir bozucu bir durumda söylenir. İnsan ne gördüğünü, ne duyduğunu anlamakta zorlanır; olan biten akla yatmadığı için “akla fenalık verir.” Deyim bu yüzden hem şaşkınlık hem öfke hem de zihinsel taşma hissi taşıyabilir. Günlük dilde çoğu zaman abartılı ama etkili bir tepki cümlesi olarak yaşar. İçinde dramatik bir ton vardır ve konuşanın yaşadığı yoğun duyguyu hemen hissettirir. Mantığın sınırını zorlayan, tahammülü aşan ya da insanı deli edecek gibi hissettiren olaylar için son derece elverişlidir. Türkçede zihinsel sarsıntıyı, bıkkınlığı ve hayreti aynı anda taşıyan canlı deyimlerden biridir.
Örnek Cümleler
- Duyduklarım akla fenalık verdi, bir süre konuşamadım.
- Bu kadar karmaşık iş gerçekten akla fenalık veriyor.
- Patronun dediklerini duyunca akla fenalık verdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Sıradan şaşkınlıktan farklı olarak zihni bunaltan, insanı çileden çıkaran ya da aklı zorlayan çok yoğun etkiyi anlatır.
Şaşkınlık, öfke, bıkkınlık ve tahammül sınırının zorlanması duyguları birlikte bulunabilir. Günlük dilde çoğu zaman abartılı ama etkili bir tepki cümlesi olarak yaşar.
Aşırı saçma, çok karmaşık, akıl almaz ya da insanı bunaltacak kadar yoğun olaylar için uygundur.