Anlamı
1) hatırlanamamak; 2) olabileceğini düşünmemek.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, bir şeyin hatırlanamaması ya da bir ihtimalin, olayın veya sonucun mümkün olabileceğinin hiç düşünülmemesi anlamında kullanılır. Gündelik dilde iki ayrı ama birbirine yakın kullanım alanı vardır. Bazen kişi bir adı, tarihi, ayrıntıyı ya da bilgiyi aklına getiremez; bazen de yaşanan bir olay o kadar beklenmediktir ki önceden kimsenin aklına gelmemiştir. Bu iki kullanımın ortak noktası, zihnin bir şeyi üretmekte ya da çağırmakta yetersiz kalmasıdır. İfade bu yüzden unutkanlık, şaşkınlık ve beklenmezlik duygularını birlikte taşıyabilir. Söylendiğinde, kişinin önünde bulunmayan bir bilgiyle ya da hiç hesaba katılmamış bir ihtimalle karşı karşıya olduğu anlaşılır. Bazen gündelik unutkanlığı anlatır, bazen büyük sürprizleri. Bu esneklik deyimi çok işlevli hâle getirir. Kısa ama güçlü biçimde, düşünce alanının dışında kalan şeyi tarif eder.
Örnek Cümleler
- Adı dilimin ucundaydı ama bir türlü akla gelmedi, sonra hatırladım.
- Böyle bir sonucun akla gelmemesi o gün için gayet normaldi.
- Anahtarı nereye koyduğu bir türlü akla gelmedi, bütün evi aradı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Birincisi hatırlayamamaktır; bilgi zihinde vardır ama bir türlü çağrılamaz. İkincisi o ihtimali hiç düşünmemiş olmaktır; ilgili bilgi elde bulunsa bile o sonuç kurulmamıştır. Biri hafızayla, diğeri öngörüyle ilgilidir. Kalıp hangisinin kastedildiğini söylemez, cümlenin gidişi gösterir.
Tam karşıtıdır. Akla gelmek hatırlamayı, bir şeyin zihinde belirmesini bildirir; akla gelmemek ise o belirişin hiç gerçekleşmemesidir. Kişinin uğraşıp uğraşmadığı ikisinde de kalıbın dışındadır; ölçü, sonunda o şeyin zihne gelip gelmediğidir.
Birinci anlamda sıkıntı ve çaresizlik verir; kişi bildiği şeyi bir türlü söyleyemez. İkinci anlamda ise hazırlıksız yakalanmanın şaşkınlığını taşır. Ortak yan, zihnin tam gereken anda yetişememiş olmasıdır.