Anlamı
inanılacak gibi olmamak, akla uygun gelmemek:
'Ismarlama bir hükümdar soyu bulmak ve yaratmak pek akla sığacak bir yol görünmüyordu.' -H. C. Yalçın.
Detaylı Açıklama
Akla sığmamak deyimi, bir olayın, durumun ya da sözün mantıkla bağdaşmaması, inanılır ve kabul edilebilir görünmemesi anlamında kullanılır. İnsan bir şeyi duyduğunda ya da gördüğünde onun gerçekliğini zihninde yerli yerine oturtamıyorsa, buna akla sığmıyor denir. Bu ifade çoğu zaman güçlü bir şaşkınlık, itiraz ya da inanmazlık içerir. Sadece beklenmedik olmayı değil, mantıksal düzenle çatışmayı da anlatır. Bu yüzden hem tuhaf olaylar hem de adaletsiz, absürt ya da aşırı durumlar için kullanılabilir. Günlük dilde bir açıklamaya ikna olunmadığında, bir sonucun mantıksız bulunduğunda ya da bir davranış aşırı görüldüğünde sıkça başvurulan bir kalıptır. Deyimin kuvveti, insanın akıl terazisine sığmayan bir şeyi tek cümlede reddedebilmesinden gelir. Mantığın sınırı aşılmıştır ve anlatan kişi bunu açıkça hissettirir. Türkçede hayret, eleştiri ve inanmama duygusunu birlikte taşıyan en yaygın deyimlerden biri olarak yaşamayı sürdürür.
Örnek Cümleler
- Aynı evrakın beş kez istenmesi akla sığmıyor, herkes aynı şeyi yeniden yazıyor.
- Yıllarca emek verdiği tarlayı bir gecede kumarda kaybetmesi akla sığmadı, bütün köy şaşırdı.
- Yangın çıkmışken kapıların kilitli tutulması akla sığmaz, ilk sorulacak şey bu olmalı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bir şeyin mantıkla bağdaşmamasını anlatır. Kişi olayı duyar, hatta doğru olduğunu bilir; ama onu makul bir yere yerleştiremez ve bu yüzden kabul etmekte zorlanır. Sözde hem hayret hem itiraz vardır.
Yetmez. Beklenmedik ama makul bir olay için bu söz kullanılmaz. Söylenebilmesi için olayın aklın kabul edeceği bir çerçeveye hiç oturmaması gerekir; şaşkınlığın yanında bir de itiraz bulunur.
Hayret en belirgin olanıdır; çoğu zaman ona bir itiraz da eşlik eder. Olay haksız ya da ölçüsüz bulunuyorsa buna öfke, kişinin elinden bir şey gelmiyorsa çaresizlik de karışabilir.