Anlamı
etraflıca düşünmek, çok iyi muhakeme etmek:
'Aklın olmadıktan sonra istediğin denli deneylerden geç. O deneyleri aklın süzgecinden geçirmedikten sonra.' -M. İzgü.
Detaylı Açıklama
Aklın süzgecinden geçirmek deyimi, bir meseleyi etraflıca düşünmek, her yanını tartmak ve duygusal tepkiyle değil muhakemeyle değerlendirmek anlamında kullanılır. Buradaki süzgeç benzetmesi, aklın gereksiz olanı ayıklayan, önemli olanı tutan ve kararı berraklaştıran işlevini anlatır. İnsan karşısına çıkan bilgiyi, sözü veya teklifi olduğu gibi kabul etmemeli; aklın süzgecinden geçirerek doğruluğunu, mantığını ve sonucunu tartmalıdır. Deyim bu yüzden düşünsel temkin ve analitik bakış çağrısı taşır. Günlük hayatta acele karar vermemek, duyulan her söze inanmamak, karmaşık meseleleri serinkanlı biçimde değerlendirmek gerektiğinde çok yerinde kullanılır. Bu söz yalnız bilgi toplamak değil, bilgiyi işlemek ve filtrelemek gerektiğini anlatır. Sağlam kararın ham duygudan değil, süzülmüş akıldan çıkacağını vurgulayan dengeli ve öğretici bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Duyduğun her şeye inanma, önce aklın süzgecinden geçir, sonra karar ver.
- Gelen teklifleri aklın süzgecinden geçirdikten sonra yalnız ikisini masada bıraktı, ötekileri eledi.
- Duygularıyla değil, olanı aklın süzgecinden geçirerek yazdı; metin bu yüzden sağlam durdu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Etraflı, tartarak yapılan bir düşünmeyi anlatır. Kişi duyduğunu ya da önüne geleni hemen benimsemez; her yanını ayrı ayrı yoklar. Deyim hem bir öğüt olarak kurulur hem de birinin bunu yaptığını anlatmak için kullanılır.
Ayıklama fikrini güçlendirir. Süzgeçten geçen şeyin bir kısmı elde kalır, bir kısmı akıp gider; benzetme, aklın işini de tam böyle bir eleme işi gibi gösterir. Geriye kalan da işe yarar olandır.
Duyulan bir haberi paylaşmadan önce, gelen teklifler arasında seçim yaparken ya da öfkeliyken bir cevap yazılacağı zaman söylenir. Ortak yan, karar vermeden önce meseleyi etraflıca düşünmeye vakit ayrılmasıdır.