Anlamı
daha önce düşünmemiş olduğu şeyi birden yapmaya karar vermek:
'O da, aklına ne eserse işleyen biri.' -N. F. Kısakürek.
Detaylı Açıklama
Aklına esmek deyimi, kişinin daha önce planlamadığı ya da ciddi biçimde düşünmediği bir şeyi birden yapmaya karar vermesini anlatır. Bu ifadede ani bir heves, iç dürtü ya da sebepsiz görünen yön değişikliği vardır. İnsan uzun bir plan sürecinden geçmeden, o anda içinden geldiği için bir işi yapmak ister; işte bu durumda 'aklına esti' denir. Deyim çoğu zaman spontane davranışları anlatır ve hafif eleştirel ya da muzip bir ton taşıyabilir. Çünkü bu kararların arkasında her zaman sağlam gerekçe bulunmaz. Birden yola çıkmak, ev değiştirmeyi düşünmek, iş kurmaya kalkmak ya da önceden konuşulmayan bir şeyi yapmak istemek bu deyimle anlatılabilir. İçinde özgürlük duygusu kadar kararsızlık ve tutarsızlık ihtimali de vardır. Bu yüzden bağlama göre hem sevimli spontane davranışı hem de düşüncesizce hareket etmeyi gösterebilir. Türkçede anlık istekle yön değiştirmeyi, plan dışı hevesleri ve dürtüsel kararları canlı biçimde ifade eden pratik bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Sabah aklına esti, valizini toplayıp ilk otobüsle doğruca köye gitti.
- Aklına esince mutfağı baştan boyadı, kimseye haber bile vermeden bir günde bitirdi.
- Toplantının tam ortasında aklına esti, bütün planı baştan değiştirmeyi önerdi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Plansız bir kararı anlatır. Kişi o şeyi daha önce düşünmemiştir; bir anda yapmaya karar verir. Kararın hemen uygulanması gerekmez, ama sözün vurgusu kararın birden, önceden hiçbir hazırlık olmadan verilmesindedir.
Değildir. Sonuç güzel çıkarsa söz keyifli bir kendiliğindenlik bildirir; zarar doğarsa aynı cümle sorumsuzluk eleştirisine döner. Söyleyenin tutumu da tonu etkiler; aynı karar birine sevimli, başkasına düşüncesiz gelebilir.
Aniliktir. Bir sabah valiz toplanır, bir toplantının tam ortasında bütün plan baştan değiştirilmek istenir. Kişi sonradan gerekçesini anlatabilir de, anlatamayabilir de; kalıp yalnız işin birdenbire kafaya konduğunu bildirir.