Anlamı
tkz. aklına şaşayım:
'Bu soğukta vapurun burasında oturmayı akıl edenin aklına turp sıkayım.' -S. F. Abasıyanık.
Detaylı Açıklama
Aklına turp sıkayım sözü, birinin yaptığı şeyi son derece yersiz, saçma, düşüncesiz ya da şaşılacak derecede uygunsuz bulduğumuzda kullanılan takılmalı, hafif sert bir halk ifadesidir. Bu söz doğrudan ağır hakaret amacı taşımaz; daha çok 'bunu da nasıl akıl ettin?' anlamındaki şaşkınlık ve sitemi dışa vurur. İçinde alay, hayret ve hafif öfke birlikte bulunabilir. Genellikle gündelik dilde, samimi ama ölçüsü kaçan konuşmalarda duyulur. Kişi yapılan şeyin mantığını kuramaz ve o tuhaf kararı alanın aklıyla alay eder gibi konuşur. Bu nedenle söz, akılla ilgili bir beğeni değil, tam tersine düşüncesizlik eleştirisidir. Kullanım bağlamı sertliği belirler; dostça takılma tonunda da olabilir, ciddi sitem de içerebilir. Türkçedeki renkli deyimlerden biri olarak, mantıksız bulunan bir davranış karşısında kısa ama çarpıcı tepki üretir. Bir hareketin ne kadar yersiz göründüğünü mizahi sertlikle ifade eder.
Örnek Cümleler
- Bu yağmurda çamaşırı balkona asanın aklına turp sıkayım, hepsi yeniden ıslandı.
- Anahtarı kapının önündeki paspasın altına koyanın aklına turp sıkayım, hırsıza davetiye çıkarmış.
- Toplantıyı cuma akşam altıya koyanın aklına turp sıkayım, kimse gelemedi zaten.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Şaşkınlıkla karışık bir kızgınlığı anlatır. Yapılan iş öyle yersizdir ki konuşan kişi açıklama aramaz; doğrudan o kararı verenin aklını hedef alır ve teklifsiz bir dille tepkisini bildirir.
Değildir ama nazik de sayılmaz. Teklifsiz konuşmaya ait, biraz kaba biraz şakacı bir kalıptır. Yakın çevrede bir takılma olarak duyulabilir; resmî bir ortamda ya da tanınmayan birine söylendiğinde kolayca kırıcı olur.
Yersiz bulunan işi yapan kişiye yöneltilir. O kişi karşıdaysa söz doğrudan ona söylenir: senin aklına turp sıkayım. Orada değilse konuşan sitemini başkalarının yanında dile getirir ve söz «bunu yapanın aklına» diye kurulur.