Anlamı
1) taşıtlarda depolanan enerji bitmek; 2) mec. bitkin düşmek, çok yorulmak:
'Ok gibi taa Viyanalara kadar gelmişsiniz ama şimdi akünüz bitmiş, yürümeye korkuyorsunuz.' -F. Baykurt. 3) mec. iyice yaşlanmak, elden ayaktan düşmek.
Detaylı Açıklama
Aküsü bitmek deyimi, asıl anlamında bir taşıtın ya da cihazın aküsündeki enerjinin tükenmesini anlatırken, mecaz anlamda insanın çok yorulup bitkin düşmesi veya yaşlanıp elden ayaktan kesilmesi için kullanılır. Özellikle mecazlı kullanımında modern hayatın teknik bir nesnesi olan akü, insanın enerjisini temsil eder. Kişi o kadar yorulmuştur ki sanki içinde hareket ettiren güç boşalmıştır. Bu ifade güncel ve şehirli bir tını taşır; bu yönüyle klasik deyimlerden biraz farklı bir çağrışım dünyasına sahiptir. Günlük dilde yoğun çalışma, uzun yol, ağır tempo, zihinsel tükenme veya yaşlılık nedeniyle gücü iyice azalan kişiler için söylenebilir. Deyim, enerji kaybını çok anlaşılır bir teknik benzetmeyle anlatır. Modern hayatın insanı nasıl boşaltabildiğini görünür kılar. Yorgunluk ve tükenişi hem somut hem mecaz düzeyde bir arada taşıyan canlı bir deyimdir.
Örnek Cümleler
- Arabanın aküsü bitmiş, sabah çalıştıramadık; komşudan takviye kablosu istemek zorunda kaldık.
- Üç saat yürüdük, akümüz bitti; son kilometreyi zor bela tamamladık.
- Dedemin artık aküsü bitmiş; bahçeye inmek bile ona çok zor geliyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Taşıtlardaki aküden gelir. Akü bitince araç çalışmaz; söz bu görüntüyü insana taşıyarak gücün tükenmesini somut ve herkesin bildiği bir örnekle anlatır. Benzetme yeni olduğu için dil de canlı durur.
Hayır. İlk anlamı doğrudan taşıtlar içindir; akü gerçekten bitmiştir. İnsan için kullanıldığında mecazdır ve iki ayrı hâli anlatır: yorgunluk ya da yaşlılık. Hangisi olduğunu cümlenin gelişi belli eder.
Bir günün sonundaki geçici bitkinliği de, yılların getirdiği kalıcı güçsüzlüğü de anlatabilir. Birincisi dinlenmeyle geçer, ikincisi geçmez; ayrımı cümledeki zaman ifadeleri verir. İki kullanım da yaygındır.