Anlamı
1) çıkar ilişkilerinde bazı sıkıntıları karşılıklı olarak görmezden gelme; 2) bir kimseye yapılan hizmetin hemen karşılığını bekleme durumu:
'Yooo, dedi, al gülüm ver gülüm. On para için ben senin canını alırım, on para için sen benim canımı al.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, ilişkilerin çıkar dengesi üzerinden yürüdüğü, herkesin verdiğinin karşılığını hemen görmek istediği durumları anlatır. Taraflar arasında görünürde bir yumuşaklık, hatta samimiyet olabilir; fakat işin temelinde karşılıklılık hesabı vardır. Biri bir adım atar, öteki ondan geri kalmaz; biri görmezden gelir, diğeri de görmezden gelir. Bu yüzden deyim hem pazarlıklı dostlukları hem de hizmetin anında karşılık beklediği düzenleri anlatmak için kullanılır. Burada iyilik duygusu saf değildir; çoğu zaman bir al-ver hesabı işler. Halk dilinde bu ifade, menfaatin ilişkileri nasıl görünürde yumuşak ama içeride hesaplı hâle getirdiğini gösterir. Taraflar birbirini kırmıyor gibi görünür, ama aslında dengeyi bozmamaya çalışıyordur. Kişi yaptığı şeyin karşılığını alamayacaksa aynı gönüllülüğü göstermeyebilir. Bu da ilişkinin niteliğini açık eder. Deyim, çıkar ortaklığı ile gerçek yakınlık arasındaki farkı görünür kılan canlı bir anlatımdır. Samimiyet varmış gibi görünür; ama al gülüm ver gülüm düzeni bozulursa bağ da hemen gevşer.
Örnek Cümleler
- İki kurum birbirinin eksiğini görmezden geldi; al gülüm ver gülüm, iş böyle yürüdü.
- Bir iyilik yaptı, ertesi gün karşılığını istedi; al gülüm ver gülüm.
- İhale de denetim de aynı çevrede döndü; al gülüm ver gülüm.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Karşılıklı çıkara dayanan ilişkileri anlatır. Taraflar birbirinin eksiğini görmezden gelir ya da yapılan her iyiliğin karşılığı hemen beklenir; ilişki bir hesap üzerine kurulur. İki kullanım aynı mantığa dayanır.
Çoğu zaman taşır. Söyleyen kişi bu düzeni onaylamaz; karşılıksız iyilik beklenirken hesap görülmesini yadırgar. Şaka yollu söylendiğinde ise ton yumuşar; iki taraf da bu düzenden memnunsa söz yalnız bir tespit olur.
Hayır. Bir iyilik, bir kayırma, bir suskunluk da karşılık olarak sayılabilir. Ölçü paranın varlığı değil, verilen her şeyin karşılığının beklenmesidir; söz çok geniş bir alanda kullanılır.