Anlamı
borçlu olmaktansa alacaklı olmak iyi bir şeydir.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, borçlu olmaktansa alacaklı olmanın daha iyi ve güvenli görüldüğünü anlatır. İnsan birinden alacaklı olduğunda en azından hak talep etme gücüne sahiptir; buna karşılık borçlu olmak kişiyi sıkıştırır, başkasına bağımlı kılar ve huzurunu kaçırır. Bu sözde hafif mizah vardır ama altında ciddi bir hayat görüşü yatar. İnsanların ekonomik ilişkilerinde yük altında kalmak yerine hak sahibi konumunda olmayı tercih etmeleri doğaldır. Alakarga gibi alacağı zor bir yerden bile alacaklı olmayı, borç altında kalmaya yeğ tutan bir bakış sezilir. Atasözü, borcun psikolojik ağırlığını ve alacaklı olmanın görece avantajını ifade eder. Elbette her alacak kolay tahsil edilmez; fakat yine de başkasına borçlu kalmaktan daha iyi sayılır. Söz, ekonomik bağımsızlık ve yükten kaçınma isteğini açıkça dile getirir.
Örnek Cümleler
- Herkese ödünç verir ama kimseden bir kuruş istemez; alakargada alacağım olsun, alamazsam gözümü oysun.
- Bakkal veresiye defterini büyütür, toptancıya borçlanmaz; alakargada alacağım olsun, alamazsam gözümü oysun.
- İki aylık maaşı hâlâ patronda kaldı, ama kredi kartıyla borçlanmak yerine sıkışık idare edip beklemeyi seçti; alakargada alacağım olsun, alamazsam gözümü oysun.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Tercihin ne kadar kesin olduğunu göstermeye yarar. Kişi alacağını hiç alamama ihtimalini bile göze alır; böylece borçlu olmama isteği abartılı bir ant içinde iyice belirginleşir.
Anlamca fark yoktur; ikisi de borçlu olmaktansa alacaklı olmayı yeğler. Aradaki ayrım yalnız söyleyiştedir: bu uzun biçim sona bir ant ekleyerek aynı tercihi daha yüksek sesle dile getirir.
Edilir. Alakarga örneği zaten ulaşılması güç bir alacağı anlatır ve söz bunu gizlemez. Buna rağmen tercih değişmez; zor bir alacak bile borç yükünden iyi sayılır.