Anlamı
nasıl ki boyu kısa olan eşeğe binmek kolaysa öksüz çocuğa kötü davranmak da onu koruyan kimse olmadığı için kolay olur.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, kendini savunacak yakını, gücü ya da desteği olmayan kimselere haksızlık yapmanın ne kadar kolay görüldüğünü anlatır. Alçak eşeğe binmek nasıl zahmetsizse, arkasında duran kimsesi olmayan çocuğa kötü davranmak da bazı zalimlere öyle kolay gelir. Halk bilgeliği burada yalnız öksüz çocuğun kırılganlığını değil, gücün çoğu zaman en savunmasız olana yöneltilmesini eleştirir. Bu söz, korumasız kalanın ne kadar kolay hedef olduğunu gösterir. İnsan, güçlüye karşı ölçülü davranırken zayıfa karşı kabalaşıyorsa burada ahlaki bir bozukluk vardır. Atasözü de tam bu dengesizliği hedef alır. Koruyucusuz olana yüklenmek bir güç göstergesi değildir; sözün altını çizdiği şey kolaylığın kendisidir. Bu yüzden söz, özellikle kimsesiz, sessiz ya da arkasız kişilere yapılan haksızlıklar konuşulurken söylenir. Halk dilinde öksüzlük sadece aile eksikliği değil, korunmasızlık simgesidir. Atasözü de zayıfa kötü davranmanın ne kadar kolay olduğunu iki benzetmeyle unutulmaz biçimde hatırlatır.
Örnek Cümleler
- Babası ölünce çocuğu tarlada en ağır işlere koştular; alçak eşek binmeye kolay, öksüz çocuk dövmeye kolay.
- Kimsesi olmayan çırağa herkes bağırıyor, sahibi olana kimse dokunmuyor; alçak eşek binmeye kolay, öksüz çocuk dövmeye kolay.
- Yetimin payını kimse sormadı, mirası aralarında bölüştüler; alçak eşek binmeye kolay, öksüz çocuk dövmeye kolay.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Ortak yan kolaylıktır. Boyu kısa eşeğe binmek zahmet istemez; öksüz çocuğa kötü davranmak da onu koruyacak kimse bulunmadığı için kolay olur. Söz iki kolaylığı yan yana koyar.
Arkada duracak kimsenin bulunmayışını simgeler. Kastedilen yalnız anne baba eksikliği değil, kişiyi savunacak bir gücün olmamasıdır; kötü davranışı kolaylaştıran şey de budur. Söz bu boşluğu gösterir.
Aynı gözleme dayanır: korumasız olan kolay ezilir. Aradaki fark kapsamdadır; o söz güçsüz herkesi kapsarken bu söz örneği öksüz çocukla somutlaştırır ve kötü davranışı adıyla anar.