Anlamı
inceden inceye gözden geçirmek:
'Şimdiye kadar pek alıcı gözüyle bakmamıştı.' -S. F. Abasıyanık.
Detaylı Açıklama
Alıcı gözüyle bakmak deyimi, bir şeyi inceden inceye, ayrıntılarını kaçırmadan gözden geçirmek anlamında kullanılır. Buradaki bakış sıradan değildir; dikkatli, seçici ve amacı olan bir bakıştır. İnsan bir eşyaya, eve, arsaya, işe ya da bazen bir duruma alıcı gözüyle baktığında ayrıntıları fark etmeye çalışır, eksiklerini tartar, değerini ölçer. Bu yüzden deyimde gözlem kadar niyet de vardır. Kişi yalnız bakmaz; kararın ön eşiğinde durur. Günlük dilde özellikle alışveriş, gayrimenkul, iş teklifi ya da bir fırsatın değerlendirilmesi bağlamında sık kullanılır. Deyimin gücü, bakışın niteliğini değiştirmesindedir. Aynı nesneye sıradan gözle bakmakla alıcı gözüyle bakmak arasında büyük fark vardır. Biri yüzeyde kalır, diğeri sorgular. Türkçede değerlendiren, ölçen ve ciddi niyet taşıyan bakışı çok doğal biçimde anlatan yerleşik deyimlerden biridir.
Örnek Cümleler
- Eve alıcı gözüyle baktı, duvardaki ince çatlağı hemen fark etti.
- Yazıya bir de alıcı gözüyle bakın, gözden kaçan yerler mutlaka çıkacaktır.
- Şimdiye kadar ona pek alıcı gözüyle bakmamıştı, o akşam dikkatle süzdü.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Amaçlı ve ayrıntılı olmasıyla ayrılır. Sıradan bakış yüzeyde kalır; alıcı gözüyle bakan kişi eksikleri arar, ölçer ve değerlendirir. Ölçü incelemenin inceliğidir; süre değil, dikkat belirleyicidir.
Şart değildir. Benzetme alışverişten gelir; ama kalıp bir kişiye, bir yazıya ya da bir işe dikkatle bakmayı da karşılar. Belirleyici olan, bakışın değerlendirici olmasıdır; niyet değişebilir, dikkat değişmez.
Çünkü mal alan kişi en dikkatli bakan kişidir. Parasını verecek olan her ayrıntıyı kurcalar; kalıp da bu titizliği ödünç alarak dikkatli incelemeyi anlatır. Benzetmenin dayanağı budur.