Anlamı
iyice tanımak, bilmek veya dikkat çekmek amacıyla hafif kısık gözle incelemek, bakmak:
'Sokakta göz ucuyla süzdüğüm kadının bana ehemmiyet vermediğini görürsem hoşça bir latife söyleyiveririm.' -R. N. Güntekin.
Detaylı Açıklama
Göz ucuyla süzmek, birini ya da bir şeyi hafif kısık gözle, belli etmeden ama dikkatli biçimde incelemek anlamında kullanılan canlı bir deyimdir. Burada süzmek fiili, bakışın yoklayıcı ve değerlendiren niteliğini artırır. Bu yüzden söz yalnız görmeyi değil, kişinin karşısındakini tartmasını, çözmeye çalışmasını ve bazen ilgisini gizlemesini de anlatır. Kısacası göz ucuyla süzmek, gizli ama dikkatli bakışın inceleyici tarafını öne çıkaran, gündelik dilde etkili bir ifadedir. Değerlendirme duygusu burada belirgindir. Deyim, açıkça bakmadan da insanlar hakkında hüküm verildiğini hissettirir. Bakışın gizli oluşu kadar seçici oluşu da anlamın merkezindedir. Karşıdakini tartan sessiz bakış bu sözle belirginleşir. Merak duygusu da eşlik eder. Gizli dikkat burada temel unsurdur.
Örnek Cümleler
- Yeni komşuyu kapı aralığından göz ucuyla süzdü uzun uzun orada.
- Garson gelen müşteriyi bir kez göz ucuyla süzmekle yetindi yalnız.
- Kadın, konuşan adamı göz ucuyla süzerek karar verdi sanki sonra.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü süzmek fiili bakışa seçicilik ve tartma anlamı katar. Kişi yalnız görmez; karşısındakini çözmeye, anlamaya ya da ölçmeye çalışır. Yani bakışın içinde sessiz bir yorum da vardır.
Merak, kuşku, flört, küçümseme ya da dikkat toplama tonlarında kullanılabilir. Ortak nokta, bakışın hem gizli hem değerlendiren bir nitelik taşımasıdır. Bu yüzden tek başına nötr bir bakış değildir.
Göz ucuyla süzmekte bakış gizli ve kenardandır. Göz süzmekte ise daha açık, daha anlamlı ve bazen daha baygın bir bakış tarzı öne çıkar; biri gizliliği, diğeri tavrı daha çok hissettirir.