Anlamı
Tanrı kimseyi kimseye, en yakınlarına bile muhtaç etmesin.
Detaylı Açıklama
Bu atasözü, insanın en yakınlarına bile muhtaç duruma düşmemesi için edilen bir duadır. Sağ gözün sol göze muhtaç olması benzetmesi, insanın kendi varlığının parçaları kadar yakın kimselere bağımlı hâle gelmesini anlatır. Burada yakınlık küçümsenmez; fakat muhtaçlık ağır bir durum olarak görülür. Halk zihninde bağımsız yaşayabilmek, kendi işini görebilmek ve kimseye yük olmamak büyük bir değer sayılır. Bu yüzden atasözü özellikle yaşlılık, hastalık, yoksulluk veya güçten düşme bağlamında söylenir. İnsan sevdiğine dayanabilir, onun desteğini görebilir; ama yine de elden ayaktan düşüp mecbur kalmak ayrı bir acı olarak düşünülür. Söz hem dua hem de hayat tecrübesi taşır. Sağlamlık, sağlık ve kendi işini görebilme nimeti burada öne çıkar. İnsanın kıymetini en çok kaybetme ihtimali belirince anlaması da bu sözün arkasındaki duygulardan biridir. Muhtaç olmamak, yalnız ekonomik değil bedensel ve duygusal bir özgürlük arzusu olarak da görünür.
Örnek Cümleler
- Ayağı kırılınca her işini kardeşi görmeye başladı; Allah sağ gözü sol göze muhtaç etmesin.
- Kendi işini kendi görebilsin yeter; Allah sağ gözü sol göze muhtaç etmesin.
- Yaşlanınca en çok bundan korkarmış; Allah sağ gözü sol göze muhtaç etmesin.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Birbirine en yakın iki organı anlatır. Sağ göz sol göze bile muhtaç olmasın denince, en yakınına bile bağımlı kalmama dileği kurulmuş olur; benzetme yakınlığın en uç örneğini seçer.
Küçümsenmez. Söz akrabalığa ya da dostluğa karşı değildir; muhtaç düşmenin ağırlığına dikkat çeker. Sevdiğinden yardım görmek başka, ona mecbur kalmak başkadır; söz yalnızca ikincisinden korunmayı diler.
Duadır. Kalıp etmesin biçiminde kurulmuştur; bir durumu anlatmaktan çok ondan korunmayı diler. Dua kişinin kendisi için de, bir başkası için de edilir; ikinci kişiye söylendiğinde bir iyi dilek yerine geçer.