Anlamı
fırsat vermemek.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, karşısındakine hiç fırsat tanımamak, onu rahat bırakmamak, durup soluklanmasına veya toparlanmasına izin vermemek anlamında kullanılır. Buradaki 'aman zaman' ikilisi, kişinin nefes alabileceği, kendini kurtarabileceği ya da biraz olsun rahatlayabileceği bir aralık duygusunu temsil eder. Bunu bilmemek ise o aralığı hiç tanımamak demektir. Günlük dilde sıkıştıran sorular, bitmeyen işler, sürekli baskı kuran insanlar ya da peş peşe gelen sıkıntılar için söylenebilir. Deyim, yalnızca hız ya da yoğunluk değil, hiç fırsat tanımama hissi taşır. Birinin üzerine gitmek, aralıksız zorlamak, peşini bırakmamak ve ona toparlanma aralığı vermemek bu sözle anlatılabilir. İçinde şikâyet, bıkkınlık ve yorgunluk vardır. Özellikle insanlar fiziksel değil ama ruhsal olarak kuşatılmış hissettiklerinde bu söz çok yerinde olur. Rahatlama payı bırakmayan, insanı köşeye sıkıştıran baskı biçimini halk dilinde kısa ve kuvvetli bir kalıpla görünür kılar.
Örnek Cümleler
- Adam soruları peş peşe sıralayıp aman zaman bilmedi; masadakiler ne diyeceklerini şaşırdılar.
- Karşı taraf itiraz etmeye kalkınca aman zaman bilmedi, tek söz söyletmeden konuyu kapattı.
- Alacaklı aman zaman bilmiyor, her sabah gelip kapının önünde bekliyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Fırsat vermemeyi bildirir. Karşı tarafa toparlanacak, soluklanacak ya da kendini kurtaracak en küçük bir aralık bile tanınmaz; kalıp bu aralıksızlığı bildirir ve hiç fırsat tanınmadığını duyurur.
İkileme, verilmeyen aralığın ne kadar küçük olduğunu göstererek baskıyı büyütür. Aman sözcüğü merhamet ve soluklanma dileğini taşır, zaman onunla uyak kurarak söyleyişi pekiştirir. Bilmemek ise bu dileğin hiç hesaba katılmadığını bildirir.
Çoğu zaman şikâyet ve bıkkınlık duyulur. Söyleyen kişi baskıdan yorulmuştur; kalıbı bu yorgunluğu bildirmek için seçer. Yine de yansız bir tespit olarak da kullanılabilir, tonu bağlam belirler.