Anlamı
aman vermemek.
Detaylı Açıklama
Bu deyim, karşı tarafı öyle sıkıştırmak ki onda 'aman' diyecek, yani merhamet dileyecek ya da soluklanacak hâl kalmasın anlamında kullanılır. Anlamca aman vermemek ile aynıdır; ikisi arasında bir anlam farkı aranmaz, yalnız söyleyiş uzar. Bu yüzden aman vermemek gibi iki yönü vardır: birincisi rahat bırakmamak, göz açtırmamak; ikincisi acımayıp öldürmektir. Peş peşe yüklenen işler, sürekli azarlama, bitmeyen takip ve ısrarcı talepler için birinci anlamda geçer; savaş, baskın ve çatışma anlatılırken ikinci anlamıyla duyulur. Deyim, zorlamanın yanında karşı tarafta bıraktığı tükenmişliği de taşır; söyleyen kişi dayanma sınırına gelindiğini ima eder. İçinde acıma eksikliği ve baskının sertliği vardır, bu yüzden kullanımı çoğu zaman şikâyet ya da eleştiri niteliği taşır. İnsan gücünü aşan ısrarların kısa ama etkili bir ifadesidir.
Örnek Cümleler
- Rakibe aman zaman dedirtmediler, maç boyunca nefes alma fırsatı vermediler.
- Patron aman zaman dedirtmiyor, bir iş bitmeden ötekini önüne koyuyor.
- Baskında düşmana aman zaman dedirtmediler; geri çekilmeye çalışanların çoğu sağ kurtulamadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Aman vermemeyi bildirir; baskı kesilmez, ara verilmez. Kişi ya da grup nefes alacak bir boşluk bulamaz. Kalıp bu kesintisizliği, sıkışan tarafın ağzından çıkabilecek bir yalvarma sözcüğü üzerinden duyurur: o söz bile söylenemez.
Aynıdır; iki söyleyiş arasında anlam ayrımı aramak gerekmez. Uzun biçim baskının etkisini karşı tarafın dilinden anlatır, kısa biçim ise baskıyı uygulayanın tavrından; seçim söyleyiş tercihidir ve anlam değişmez.
Taşır, çünkü aman vermemek ile aynı sözdür: birinde karşı taraf göz açamaz, ötekinde canını kurtaramaz. Rakibe maç boyunca nefes aldırmayan takım da, baskında geri çekilenleri sağ bırakmayan birlik de bu sözle anılır.