Anlamı
anaları bir, babaları ayrı olan (kardeşler).
Detaylı Açıklama
Ana bir, baba ayrı sözü, anneleri aynı olup babaları farklı olan kardeşleri belirtir. Akrabalık bağını açık ve kısa biçimde tanımlayan bir kalıptır; kimin kiminle hangi taraftan kardeş olduğunu tek sözle söyler. Günlük konuşmada aile yapısı anlatılırken, soy bağı sorulduğunda ya da miras ve nüfus işleri görüşülürken kullanılır. Kalıbın kendisi bir değer yargısı taşımaz, yalnız durumu bildirir. Kardeşliğin anne tarafından geldiğini söylediği için iki taraftan da ortak olan öz kardeşlikten ayrılır; baba bir, ana ayrı biçimi ise bunun karşılığıdır. Parçalı ve kalabalık ailelerde bağların anlatılması bu tür kısa kalıplarla kolaylaşır. Söz, akrabalığın karışık yanını sade bir biçimde özetler ve kısalığına rağmen aile düzeni hakkında net bilgi verir.
Örnek Cümleler
- Nüfus kâğıtlarına bakınca çocukların ana bir, baba ayrı kardeş oldukları anlaşıldı.
- Köyde herkes onları öz kardeş sanıyordu, oysa ana bir, baba ayrı büyümüşler.
- Miras paylaşılırken ana bir, baba ayrı kardeşlerin payı ayrıca hesaplanıp deftere işlendi.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Aynı anneden doğan, babaları başka başka olan kardeşleri belirtir. Kan bağı yalnız anne tarafından gelir, baba tarafı ortak değildir. Kalıp böylece kardeşliğin hangi taraftan kurulduğunu tek sözle bildirir ve karışıklığı önler.
İçermesi gerekmez. Kalıp bir durumu bildirir; kimseyi övmez, yermez, kardeşliği eksik de saymaz. Konuşmanın gidişine göre yakınlık derecesi anlatılırken de geçebilir, ama yargı sözün kendisinde değil, söyleyenin tonundadır.
Söylenir: 'O benim ana bir, baba ayrı kardeşim' denebilir. Konuşan böylece o kişiyle yalnız anne tarafından kardeş olduğunu kısaca belirtir. Kalıp resmî yazışmada da günlük sohbette de rahatça kullanılır.