Anlamı
kaba en büyük kötülüğü yapmak:
'Geçmeyen zamanın anasını uyku beller.' -N. F. Kısakürek.
Detaylı Açıklama
Anasını bellemek deyimi, kaba bir söyleyişle en büyük kötülüğü yapmak anlamında kullanılır. Söz gerçek bir akrabalık ilişkisini değil, bir kimseye yapılabilecek kötülüğün ulaşabileceği son noktayı anlatır. Sertliği söyleyişinden gelir: halk dili en büyük kötülüğü anlatmak için kaba bir sözü seçmiştir. Deyim öfke, tehdit ve hesap sorma cümlelerinde duyulabildiği gibi, birine yapılmış ağır bir kötülük anlatılırken de kullanılır. Kötülüğün türü kalıpta belirtilmez; birinin malını elinden almak da, onu bir davayla perişan etmek de bu sözle anlatılabilir. Kibar konuşmada, resmî yazıda ve karşılıklı saygı gözetilen ortamlarda yeri yoktur. Kalıbın gücü, ölçüyü en uç noktadan vermesinden gelir; daha ağırı için söz aranmaz. Söyleyenin öfkesi de, anlatılan kötülüğün büyüklüğü de bu kısa kalıpta bir arada duyulur.
Örnek Cümleler
- Ortaklar adamın işini bitirdi, malını mülkünü de dağıttı; düpedüz anasını bellediler.
- Kardeşine kefil olup evini kaybetti; kardeşi üstüne bir de dava açarak adamın anasını belledi.
- Bir daha tarlama sürü salarsan senin ananı bellerim, bunu da unutma!
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
En büyük kötülüğü yapmayı bildirir. Kötülük bir kimseye yöneltilir: kalıp birinin anasını bellemek biçiminde kurulur ve kötülüğün hedefi olan kişi cümlede tamlayan olarak yer alır. Kötülüğü yapan ise cümlenin öznesidir.
Söyleyişi kaba olduğu için. Deyim en büyük kötülüğü sert ve kaba bir sözle anlatır; bu yüzden kibar konuşmada kullanılmaz. Aynı anlamı veren daha ölçülü söyleyişler varken bunun seçilmesi, konuşanın öfkesini de gösterir.
Tehdit biçiminde kurulduğunda henüz olmamış bir kötülük anlatılır: 'anasını bellerim' denir. Geçmiş zamanla kurulduğunda ise kötülük yapılmıştır ve söz olanı anlatır: 'anasını bellediler'. Kalıbın anlamı aynı kalır, zamanı cümle belirler.