Anlamı
akılsız kimse iyi niyetli olsa dahi yaptığı işin ne gibi kötü sonuçlar doğuracağını hesap edemediğinden dostuna bilmeyerek fenalık edebilir, akıllı düşmanın yapacağı kötülükse akıl yoluyla sezilir ve gereken tedbir alınabilir.
Detaylı Açıklama
Deli dostun olacağına akıllı düşmanın olsun atasözü, akılsız ve düşüncesiz dostun iyi niyetli olsa bile insana farkında olmadan büyük zarar verebileceğini anlatır. Akıllı düşman ise kötülük yapabilir, ama ne yapabileceği daha öngörülebilirdir; insan ona karşı önlem alabilir. Atasözü böylece dostluğun sadece niyetle değil, akıl ve öngörüyle de değer kazandığını söyler. Düşünmeden hareket eden bir dost, sır açabilir, yanlış iş yapabilir, iyilik sanıp kötülüğe yol açabilir. Bu nedenle söz, dost seçiminde karakter kadar aklın da önemli olduğunu vurgular. Sert görünse de tecrübeye dayanan gerçekçi bir öğüttür. İnsan ilişkilerinde niyet kadar muhakemenin de belirleyici olduğunu çok net biçimde hatırlatır. Bu atasözü, niyeti iyi olsa da ölçüsüz davranan dostun, bilinçli düşmandan daha büyük zarar verebileceğini söyler.
Örnek Cümleler
- Onun yardım edeceğim diye işi karıştırdığını görünce deli dostun olacağına akıllı düşmanın olsun dedim.
- Sırrı ortalığa saçan iyi niyetli arkadaşı yüzünden herkes deli dostun olacağına akıllı düşmanın olsun sözünü hatırladı.
- Bazen düşüncesiz dostun zararı açık düşmandan fazla olur; deli dostun olacağına akıllı düşmanın olsun boşuna söylenmemiş.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
Çünkü iyi niyet, akıl ve öngörü yoksa yanlış sonuçlar doğurabilir. İnsan dostuna yardım etmek isterken, düşüncesizce davranıp onun daha çok zarar görmesine yol açabilir. Böylece iyi niyetin tek başına güven vermediği, aklın da dostluk kadar önemli olduğu anlaşılır.
Çünkü akıllı düşmanın ne yapabileceği az çok tahmin edilebilir. İnsan ona karşı tedbir alır, plan yapar ve sınır çizer. Düşüncesiz dostta ise tehlike beklenmedik yerden gelir.
Sadakat ve iyi niyet kadar akıl, muhakeme ve sorumluluk duygusunu öne çıkarır. Yani dost sadece seven değil, zarar vermeden yanında durabilen kişi olmalıdır. Ölçü burada nettir; sadakat kadar sağduyu da dostluğun vazgeçilmez parçasıdır.