Anlamı
sona erdirilmek, bitirilmek, bir yerde durdurulmak: Kaçakçılığın arkası alındı.
Detaylı Açıklama
Arkası alınmak, süregelen bir işin ya da durumun sona erdirilmesi, bitirilmesi, bir yerde durdurulmasıdır. Kalıp kendiliğinden bitmeyi değil, bir müdahaleyle bitirilmeyi bildirir; edilgen yapısı işi kimin yaptığını söylemeden sonucu duyurur. Öznesi kişi değil, süren şeydir: kaçakçılığın, salgının, tartışmanın, birikmiş işin arkası alınır. Buradaki arka sözcüğü bir şeyin devamını, arkadan gelenini anlatır; arkası alınan şeyin ardı gelmez olur. Bu yüzden söz tek bir olayın değil, sürüp giden bir gidişin kesilmesini bildirir. Uzayan bir işin tamamlanması için de kullanılır: işin arkası alındığında yapılacak bir şey kalmamış demektir. Kalıp olumsuz bir gidiş için söylendiğinde iyi bir sonucu duyurur, çünkü sürüp giden kötülük durdurulmuştur. Sözün kendisi ise yargı taşımaz; yalnızca sürenin kesildiğini bildirir.
Örnek Cümleler
- Sınırdaki denetimler sıkılaşınca yıllardır süren kaçak geçişlerin bir anda arkası alındı.
- Aşı ekipleri bütün köylere ulaşınca kısa sürede salgının arkası alındı.
- İki haftalık yoğun çalışmayla evraktaki gecikmenin arkası alındı, dosyalar tamamlandı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Öznesi kişi değil, süregelen iş ya da durumdur. Kaçakçılığın, salgının, dedikodunun, birikmiş işin arkası alınır; 'adamın arkası alındı' denmez. Edilgen yapı durduran kimseyi cümlenin dışında bırakır ve sonuca bakar: önemli olan işin bitirilmiş olmasıdır.
Anlatılmaz. Alınmak edilgen bir fiildir ve bitmiş bir sonucu bildirir; yavaşlama ya da azalma bu yapıya sığmaz. Azaldı ama arkası alınamadı biçiminde cümleler de bu yüzden kurulabilir; ölçü kesinliktedir.
Ardını kesmek de bir şeyi durdurmayı, sona erdirmeyi anlatır; ikisi yakın anlamlıdır. Aradaki fark yapıdadır: ardını kesmek eylemi yapanı cümlenin öznesi yapar, arkası alınmak ise edilgen kurulur ve yapanı söylemez. Aynı olay iki kalıpla da anlatılabilir.