Anlamı
arkada kalanlarla ilgilenmeden bir yerden hızlıca ayrılmak:
'O kadar korktular, o kadar pıstılar ki arkalarına bile bakmadan kaçmaya başladılar.' -İ. O. Anar.
Detaylı Açıklama
Arkasına bakmadan gitmek, arkada kalanlarla ilgilenmeden bir yerden hızlıca ayrılmaktır. Söz 'arkasına bile bakmadan' biçiminde de kurulur; gitmek yerine kaçmak fiiliyle de söylenir. Kalıptaki görüntü, ayrılan kimsenin başını çevirip geriye bakmamasıdır: geride ne kaldığına, kimin ne durumda olduğuna bakmaz. Bu yüzden söz iki şeyi birden bildirir; ayrılışın hızını ve geride kalana ilgisizliği. Korkup uzaklaşan biri için de, bırakıp giden biri için de kullanılır. Çekip gitmenin ne kadar sert olduğu, arkaya bakılmamasıyla anlatılır. Kalıbın öznesi giden kimsedir; geride kalanlar ise onun ilgilenmediği taraftır. Gidişin nedeni cümlede ayrıca belirtilir, söz yalnız gidiş biçimini anlatır. Gidenin sonradan dönüp dönmeyeceği ise bu kalıpta bildirilmez; anlatılan şey ayrılma anıdır.
Örnek Cümleler
- Bir sabah kapıyı çarptı, valizini kaptığı gibi arkasına bakmadan gitti.
- Jandarmayı görünce yaralı arkadaşını yolda bırakıp arkasına bile bakmadan kaçtı.
- Yıllarca çalıştığı dükkânı devrettiği gün arkasına bakmadan gitti, bir daha uğramadı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Anlatmaz. Hızın yanında geride kalanlarla ilgilenmemek de sözün içindedir. Kişi hem çabuk ayrılır hem de arkasında ne bıraktığına bakmaz. Yalnızca hızlı gidiş anlatılacaksa başka anlatımlar kullanılır; bu kalıpta ilgisizlik de vardır.
Öyledir. Kalıp gitmek ve kaçmak fiilleriyle kurulur; araya bile sözcüğü girdiğinde anlatım güçlenir ama anlam değişmez. Kaçmak fiiliyle söylendiğinde ayrılışın bir tehlike ya da korku yüzünden olduğu cümlenin gerisinden anlaşılır.
Bir yerden hızla ayrılan herkes için. Kalıp olumsuz bağ-fiille kurulur: bakmadan denir. Yapı gidişin biçimini niteler, sebebini değil; niçin gidildiği cümlede ayrıca söylenir. Gitmek yerine kaçmak da kullanılır.