Anlamı
bir işe emek harcamaksızın onun kendiliğinden olmasını bekleyenlerin durumunu anlatan bir söz.
Detaylı Açıklama
Armut piş ağzıma düş!, bir işe emek harcamaksızın onun kendiliğinden olmasını bekleyenlerin durumunu anlatan bir sözdür. Kalıp buyruk kipiyle kurulmuştur; sanki armuda seslenilir: kendi kendine piş ve ağzıma düş. İstekte iki aşama birden vardır: meyvenin kendiliğinden olgunlaşması ve doğrudan ağza düşmesi. Kişi bu iki aşamada da hiçbir emek harcamamakta, sonucun kendisine ulaşmasını beklemektedir. Söz bu beklentiyi olduğu gibi dile getirerek boşluğunu gösterir. Bir işi yapmadan sonucunu bekleyen, işin kendiliğinden olmasını uman kimse için kurulur. Kalıp o kimsenin tutumunu yermek için kurulur. Beklenen şeyin gerçekten gelip gelmediği sözün konusu değildir; anlatılan, bekleyenin tutumudur. Kalıp ünlem biçiminde kurulduğu için söylenirken alaylı bir vurgu da taşır.
Örnek Cümleler
- Başvuruyu bile yapmadan işe alınmayı bekliyor; armut piş ağzıma düş.
- Tarlaya tohum atmadan hasat bekliyor, çapaya elini bile sürmüyor; armut piş ağzıma düş.
- Ders çalışmadan sınıfı geçeceğini sanıyor; armut piş ağzıma düş dedikleri bu.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bekleyenin isteğini olduğu gibi dile getirir. İki buyruk arka arkaya sıralanır: piş ve düş. Seslenilen şey ise insan değil, meyvedir; isteğin boşluğu bu imkânsız muhataptan doğar. Ünlem de alayı taşır.
Yapılacak işe girişmeden sonucunu bekleyen kimse için kurulur. Başvurmadan işe alınmayı, çalışmadan kazanmayı, ekmeden biçmeyi uman kişi bu sözle anılır. Söz onun tutumunu yerer; beklentisinin boşluğunu ve emekten kaçışını gösterir.
Olmaz. Kalıbın anlattığı şey sonucun gelip gelmediği değil, bekleyenin tutumudur. Emek harcamadan beklendiği sürece söz kurulabilir; sonradan işin denk gelmesi bu tutumu değiştirmez. Söz sonuca değil, bekleyişin kendisine bakar.