Anlamı
ters sonuç veren işler için söylenen bir söz.
Detaylı Açıklama
Arpa ektim, darı çıktı, ters sonuç veren işler için söylenen bir sözdür. Kalıp birinci ağızdan kurulur: kişi ne ektiğini söyler, sonra çıkanın başka olduğunu bildirir. Ekilenle biçilen arasındaki bu uyumsuzluk, beklenenle olan arasındaki farkı anlatır. Bir iş umulanın tersine sonuç verdiğinde, yapılan şey beklenmedik bir yere vardığında bu söz kurulur. Sözü söyleyen kimse işin sahibidir; şaşkınlığını ve hoşnutsuzluğunu birlikte duyurur. Zararın ne kadar büyük olduğunu kalıp söylemez; bunu anlatılan olay gösterir. Arpa ile darının yan yana anılması da tarlada karşılaşılmayacak bir durumu göstermek içindir. Söz kısa olduğu için, uzun uzun anlatmak yerine sonucu tek cümlede özetlemeye yarar; söyleyen kimse böylece işin nasıl bittiğini duyurmuş olur.
Örnek Cümleler
- İyilik yapayım derken araları büsbütün bozuldu; arpa ektim, darı çıktı.
- Dükkânı büyütmek için ortak aldım, arpa ektim darı çıktı desem yeridir.
- Çocuğu rahat etsin diye şehre gönderdim, arpa ektim darı çıktı.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
İşi yapanın ağzından kurulur. Kişi kendi ektiğini ve çıkanın başka olduğunu söyler; böylece sonucu kendisi bildirmiş olur. Başkasının işi için aktarıldığında da sözün sahibi yine o işi yapan kimsedir.
Umulanın tersine çıkan, istenmeyen bir sonuç anlatılır. Kişi bir şey bekleyerek işe girişmiş, eline bambaşka bir şey geçmiştir. Kalıbı kuran da bu terslik olduğu için söz sitem ve şaşkınlık bildirir.
İkisi de tarlaya ekilen tanedir; biri ekilip ötekinin çıkması tarlada karşılaşılacak bir durum değildir. Bu olanaksız görüntü, işin umulandan başka sonuç vermesini somut biçimde anlatır. Sözün etkisi de bu karşıtlıktan gelir.