Anlamı
bir kişinin verimli olarak iş görmesi, onun geçiminin sağlanmasına bağlıdır.
Detaylı Açıklama
Arpa verilmeyen at, kamçı zoruyla yürümez atasözü, bir kişinin verimli olarak iş görmesinin geçiminin sağlanmasına bağlı olduğunu anlatır. Sözdeki görüntü açıktır: yemi verilmemiş at yürüyecek gücü bulamaz, kamçı da bu eksikliği kapatmaz. İnsan için de aynı şey söylenir; geçimi karşılanmayan kimseden baskıyla iş alınmaz. Atasözü çalıştıran tarafa seslenir ve önce karşılığın verilmesi gerektiğini bildirir. Kamçı burada zorlamayı, arpa ise emeğin karşılığını gösterir. Söz zorlamanın hiç sonuç vermeyeceğini değil, geçim sağlanmadan sürekli ve verimli iş beklenemeyeceğini söyler. Emekle karşılık arasındaki bağı tek cümlede kurar ve sırayı da gösterir: önce arpa, sonra yol. Kalıbın olumsuz kuruluşu, kamçının tek başına ne kadar işe yaramadığını daha da belirgin kılar.
Örnek Cümleler
- Maaşını aylarca geciktirip verim bekliyor; arpa verilmeyen at, kamçı zoruyla yürümez.
- Yevmiyeyi düzeltmeden işçiyi sıkıştırmanın faydası yok, arpa verilmeyen at kamçı zoruyla yürümez.
- Arpa verilmeyen at kamçı zoruyla yürümez; önce hakkını ver, sonra iş iste.
Diğer Atasözleri ve Deyimler
Sıkça Sorulan Sorular
İş bekleyen tarafa. Söz olumsuz kurulur: yürümez denir. Özne at gibi görünse de öğüt onu yürütmeye çalışana yöneliktir; muhatap cümlede hiç anılmaz. Söz bu yüzden bir yakınmadan çok hatırlatmadır.
Kamçı zorlamayı, arpa emeğin karşılığını. Vasıta eki kamçının yanında durur; zorlama bir araç sayılmış, ama yetersiz bulunmuştur. Ek bu ayrımı taşır; yem ile kamçı aynı terazide tartılmaz.
Atasözü zorlamanın büsbütün etkisiz olduğunu söylemez; söylediği şey, geçim sağlanmadan verimli iş görülemeyeceğidir. Baskıyla bir süre yol alınsa bile, karşılığı verilmeyen kimseden sürekli verim beklenemez. Atasözünün ölçüsü de bu süreklilik yanıdır.