Anlamı
alay pek büyük (nişan, madalya, elmas, plaka vb. şeyler).
Detaylı Açıklama
At nalı kadar, bir şeyin pek büyük olduğunu alay yollu anlatır. Beğenme değil, iğneleme bildirir; övgü gibi duyulan cümle aslında eleştiridir. Ölçü at nalından alınmıştır: nal, takılan bir süse göre çok büyük bir nesnedir. Kalıp bu karşılaştırmayla büyüklüğü abartır. Hangi şeyler için kurulduğu da bellidir: nişan, madalya, elmas, plaka gibi takılan ya da asılan nesneler. Bunların ortak yanı göze çarpmak üzere seçilmiş olmalarıdır; kalıp büyüklükleriyle alay eder. Nesnenin gerçekten büyük olup olmadığı tartılmaz, söyleyenin gözüne büyük görünmesi yeterlidir. Kalıp kişi için değil, nesne için kurulur; takanın kim olduğu ise söylenmeyebilir. Alay tonu olmadan kurulduğunda söz kendi anlamını yitirir ve düz bir ölçü sözüne döner.
Örnek Cümleler
- Parmağına at nalı kadar bir taş takmış, elini nereye koyacağını şaşırmış.
- Göğsüne at nalı kadar bir madalya asmışlar, zavallı adam kımıldayamıyor bile.
- Kapıya at nalı kadar bir plaka çakmışlar, sokağın başından görünüyor.
Diğer Deyimler ve Atasözleri
Sıkça Sorulan Sorular
Bildirmez; kalıp alay yollu kurulur. Söyleyen kimse büyüklüğü övmez, o büyüklükle eğlenir. Alay kalktığında geriye yalnız bir abartı kalır. Bu yüzden kalıbın hangi ağızdan çıktığı önemlidir; ses tonu anlamı taşır.
Ölçü bildirir: nesnenin büyüklüğü at nalının büyüklüğüne denk tutulur. Edat bir eşitlik kurar, ama bu eşitlik gerçek bir ölçüm değildir, abartıyla kurulmuştur. Kalıp sıfat gibi adın önüne gelir: at nalı kadar bir madalya, at nalı kadar bir taş.
Ses tonu yazıya geçmediği için çevresindeki sözcüklerle. Konuşmada vurgu bunu tek başına duyurur, yazıda ise iş çevreye kalır. Abartının kendisi de bir ipucudur; kimse bir nişanı gerçekten nal büyüklüğünde sanmaz. Okuyan bu imkânsızlıktan alayı çıkarır.